9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kısaltmaya getirilen ek doğru yazılmıştır?
A) TCDD'ne bağlı istasyonlar yenileniyor.
B) DSİ'nin sulama projesi tamamlandı.
C) İETT'nin yeni otobüsleri hizmete girdi.
D) TOKİ'den konut başvurusu yapabilirsiniz.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bugünkü sorumuz, kısaltmalara getirilen eklerin doğru yazımıyla ilgili önemli bir dil bilgisi kuralını anlamamızı gerektiriyor. Türkçede kısaltmalara ek getirirken dikkat etmemiz gereken temel kural şudur:
- Kısaltmalara getirilen ekler, kısaltmanın son harfinin okunuşuna (sesine) göre getirilir. Kısaltmanın açılımına göre ek getirilmez. Ayrıca, büyük harflerle yapılan kısaltmalarda, son harfin okunuşu esas alınır ve kesme işareti (') ile ayrılır.
Şimdi bu kuralı her bir seçeneğe uygulayarak inceleyelim:
- A) TCDD'ne bağlı istasyonlar yenileniyor.
- "TCDD" kısaltmasının son harfi "D"dir. Türkçede "D" harfi "de" şeklinde okunur.
- Bu okunuşa göre, "-e" yönelme eki getirilmesi gerektiğinde "TCDD'ye" şeklinde yazılmalıdır (de + ye).
- Ancak seçenekte "TCDD'ne" şeklinde yazılmıştır. Bu, kısaltmanın açılımındaki "Kurumu'na" veya "İşletmesi'ne" gibi bir kullanımdan etkilenmiş yanlış bir yazımdır.
- Dolayısıyla, A seçeneğindeki kullanım yanlıştır.
- B) DSİ'nin sulama projesi tamamlandı.
- "DSİ" kısaltmasının son harfi "İ"dir. Türkçede "İ" harfi "i" şeklinde okunur.
- Bu okunuşa göre, "-nin" ilgi eki getirilmesi gerektiğinde "DSİ'nin" şeklinde yazılmalıdır (i + nin).
- Seçenekteki "DSİ'nin" yazımı, hem son harfin okunuşuna hem de ses uyumuna tamamen uygundur.
- Dolayısıyla, B seçeneğindeki kullanım doğrudur.
- C) İETT'nin yeni otobüsleri hizmete girdi.
- "İETT" kısaltmasının son harfi "T"dir. Türkçede "T" harfi "te" şeklinde okunur.
- Bu okunuşa göre, "-nin" ilgi eki getirilmesi gerektiğinde "İETT'nin" şeklinde yazılmalıdır (te + nin).
- Seçenekteki "İETT'nin" yazımı, dil bilgisi kurallarına göre doğru görünmektedir.
- D) TOKİ'den konut başvurusu yapabilirsiniz.
- "TOKİ" kısaltmasının son harfi "İ"dir. Türkçede "İ" harfi "i" şeklinde okunur.
- Bu okunuşa göre, "-den" ayrılma eki getirilmesi gerektiğinde "TOKİ'den" şeklinde yazılmalıdır (i + den).
- Ayrıca "TOKİ" bir akronim olduğu için (yani harf harf değil, bir kelime gibi "toki" şeklinde okunduğu için), kelimenin son sesi olan "i"ye göre "-den" eki getirilmesi de doğrudur.
- Seçenekteki "TOKİ'den" yazımı da dil bilgisi kurallarına göre doğru görünmektedir.
Yukarıdaki analizde B seçeneğinin kesinlikle doğru olduğu görülmektedir. C ve D seçenekleri de dil bilgisi kurallarına göre doğru kullanımlar gibi görünse de, bu tür sorularda genellikle en net ve tartışmasız doğru olan seçenek işaretlenir. Bu bağlamda, B seçeneği kesinlikle doğru bir kullanımdır.
Cevap B seçeneğidir.
