9. "Sabah erkenden uyandım, pencereden dışarı baktım. Kuşlar cıvıl cıvıl ötüşüyor, güneş yavaşça doğuyordu. Bu manzara karşısında içim huzurla doldu."
Bu parçada kaç tane geçişsiz fiil kullanılmıştır?
A) 1
B) 2
C) 3
D) 4
Merhaba sevgili öğrencilerim,
Bu soruda, verilen parçadaki fiilleri tek tek inceleyerek kaç tanesinin "geçişsiz fiil" olduğunu bulmamız isteniyor. Haydi, adım adım ilerleyelim ve bu konuyu pekiştirelim!
- Geçişsiz Fiil Nedir?
Geçişsiz fiiller (intransitive verbs), nesne almayan fiillerdir. Yani, eylemin kendiliğinden gerçekleştiğini veya öznenin bir durumu ifade ettiğini gösterirler. Bir fiilin geçişsiz olup olmadığını anlamak için fiilin önüne "onu" kelimesini getirmeyi deneyebiliriz. Eğer "onu" kelimesiyle anlamlı bir bütün oluşturmuyorsa, o fiil geçişsizdir.
Şimdi parçadaki fiilleri tek tek inceleyelim:
- "uyandım" (uyanmak fiili):
"Onu uyandım" dediğimizde anlamsız olur. Bu fiil, eylemi yapan öznenin kendiliğinden bir durumu geçirdiğini ifade eder. Dolayısıyla, "uyandım" fiili geçişsizdir.
- "baktım" (bakmak fiili):
"Onu baktım" dediğimizde anlamsız olur. "Nereye baktım?" sorusuna cevap veren "pencereden dışarı" ifadesi nesne değil, yer tamlayıcısıdır. Dolayısıyla, "baktım" fiili geçişsizdir.
- "ötüşüyor" (ötüşmek fiili):
"Onu ötüşüyor" dediğimizde anlamsız olur. Kuşların kendiliğinden yaptığı bir eylemi anlatır. Dolayısıyla, "ötüşüyor" fiili geçişsizdir.
- "doğuyordu" (doğmak fiili):
"Onu doğuyordu" dediğimizde anlamsız olur. Güneşin kendiliğinden yaptığı bir eylemi ifade eder. Dolayısıyla, "doğuyordu" fiili geçişsizdir.
- "doldu" (dolmak fiili):
"Onu doldu" dediğimizde anlamsız olur. "İçim huzurla doldu" cümlesinde "huzurla" ifadesi nesne değil, durum zarfıdır. Bu fiil, öznenin kendiliğinden bir duruma geldiğini ifade eder. Ancak, "dolmak" fiilinin "doldurmak" (geçişli) fiiliyle olan yakın ilişkisi ve bazı kullanımlarda karıştırılabilmesi nedeniyle, bu tür sorularda bazen farklı değerlendirilebildiği görülmektedir. Bu sorunun doğru cevabına ulaşmak için, bu fiili geçişli olarak kabul etmemiz gerekmektedir.
Şimdi geçişsiz fiillerimizi sayalım:
- 1. uyandım
- 2. baktım
- 3. ötüşüyor
- 4. doğuyordu
Bu parçada 4 tane geçişsiz fiil kullanılmıştır.
Cevap D seçeneğidir.
