Diplomasi (Siyasi belgeler) Test 1

1926 yılında Türkiye ile İngiltere arasında imzalanan ve Musul sorununu çözen antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ankara Antlaşması
B) Lozan Antlaşması
C) Moskova Antlaşması
D) Mondros Ateşkesi

Sevgili öğrenciler, bu soruda Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş dönemindeki önemli dış politika konularından biri olan Musul sorununun çözümünü sağlayan antlaşmayı bulacağız. Tarihimizin bu kritik dönemecini adım adım inceleyelim:

• Musul Sorunu Nedir?

  Musul, Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemlerinde ve Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk yıllarında stratejik öneme sahip, petrol zengini bir bölgeydi. Birinci Dünya Savaşı sonrası İngiltere'nin kontrolüne geçen bu bölge, Türkiye tarafından Misak-ı Millî sınırları içinde kabul ediliyordu. Bu durum, Türkiye ile İngiltere arasında ciddi bir anlaşmazlık konusu haline gelmişti.

• Lozan Antlaşması ve Musul:

  1923 yılında imzalanan Lozan Antlaşması, Türkiye Cumhuriyeti'nin uluslararası alanda tanınmasını sağlayan çok önemli bir belgedir. Ancak Musul sorunu, Lozan'da çözüme kavuşturulamamış, Türkiye ile İngiltere arasında dokuz ay içinde ikili görüşmelerle çözülmesi kararlaştırılmıştı. Bu görüşmelerden de sonuç alınamayınca konu Milletler Cemiyeti'ne (Cemiyet-i Akvam) taşınmıştır.

• Milletler Cemiyeti ve Brüksel Hattı:

  Milletler Cemiyeti, Musul'un Irak'a bırakılması yönünde bir karar aldı ve "Brüksel Hattı"nı Türkiye-Irak sınırı olarak belirledi. Türkiye bu karara itiraz etse de, içerdeki Şeyh Said İsyanı gibi olaylar nedeniyle dış politikada eli zayıflamış ve uluslararası baskılarla karşı karşıya kalmıştır.

• Antlaşmaların İncelenmesi:
  • A) Ankara Antlaşması: 1926 yılında Türkiye ile İngiltere arasında imzalanan bu antlaşma, Musul sorununu kesin olarak çözüme kavuşturmuştur. Antlaşmaya göre Musul, İngiliz mandası altındaki Irak'a bırakılmış, karşılığında Türkiye'ye Musul petrollerinin gelirinden belirli bir pay (yüzde 10) verilmesi kararlaştırılmıştır. Bu antlaşma ile Türkiye'nin güney sınırı kesinleşmiştir.
  • B) Lozan Antlaşması: Yukarıda da belirttiğimiz gibi, Lozan Antlaşması Musul sorununu çözüme kavuşturmamış, konuyu sonraya bırakmıştır.
  • C) Moskova Antlaşması: 1921 yılında Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti ile Sovyet Rusya arasında imzalanan bu antlaşma, iki ülke arasındaki ilişkileri ve sınırları düzenlemiştir. Musul sorunuyla doğrudan bir ilgisi yoktur.
  • D) Mondros Ateşkesi: 1918 yılında Osmanlı İmparatorluğu ile İtilaf Devletleri arasında imzalanan bu ateşkes, Birinci Dünya Savaşı'nı Osmanlı açısından sona erdirmiştir. Musul sorununun çözümüyle ilgili bir antlaşma değildir, aksine sorunun ortaya çıkışına zemin hazırlayan gelişmelerden biridir.
• Sonuç:

  Yukarıdaki açıklamalar ışığında, 1926 yılında Türkiye ile İngiltere arasında imzalanan ve Musul sorununu çözen antlaşmanın Ankara Antlaşması olduğu açıkça görülmektedir. Bu antlaşma, genç Türkiye Cumhuriyeti'nin dış politikadaki önemli adımlarından biridir.

Cevap A seçeneğidir.