Sevgili öğrenciler, bu soru Türkiye'nin dış politikası ve uluslararası antlaşmalar konusundaki bilginizi ölçmektedir. Türkiye'nin 1974 Kıbrıs Barış Harekatı'nın hukuki dayanağını adım adım inceleyelim:
- Kıbrıs Barış Harekatı'nın Amacı ve Hukuki Zemin İhtiyacı: 1974 yılında Kıbrıs'ta yaşanan darbe girişimi ve Türk toplumuna yönelik tehditler üzerine Türkiye, Kıbrıs Türklerinin güvenliğini sağlamak ve adadaki anayasal düzeni yeniden tesis etmek amacıyla bir askeri harekat düzenlemiştir. Uluslararası hukukta bir ülkenin başka bir ülkeye askeri müdahalede bulunabilmesi için geçerli bir hukuki dayanağı olması gerekmektedir.
- A) Lozan Antlaşması: 1923 yılında imzalanan Lozan Antlaşması, modern Türkiye Cumhuriyeti'nin sınırlarını ve bağımsızlığını belirleyen temel bir belgedir. Ancak Kıbrıs'ın statüsü veya Türkiye'nin Kıbrıs'a müdahale hakkıyla doğrudan bir ilgisi yoktur. Bu nedenle 1974 harekatının hukuki dayanağı olamaz.
- B) Garanti Antlaşması: 1960 yılında imzalanan Garanti Antlaşması, Kıbrıs Cumhuriyeti'nin bağımsızlığını, toprak bütünlüğünü ve anayasal düzenini garanti altına alan uluslararası bir belgedir. Türkiye, Yunanistan ve Birleşik Krallık bu antlaşmanın garantör devletleridir. Antlaşma, garantör devletlere, Kıbrıs'taki anayasal düzenin bozulması durumunda müdahale hakkı tanımaktadır. Türkiye, 1974'teki harekatı bu antlaşmadan doğan garantörlük hakkını kullanarak gerçekleştirmiştir. Bu, harekatın uluslararası hukuktaki temel dayanağını oluşturur.
- C) Ankara Antlaşması: 1963 yılında Türkiye ile Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET) arasında imzalanan bu antlaşma, Türkiye'nin AET ile ilişkilerini düzenleyen bir ortaklık antlaşmasıdır. Kıbrıs'taki askeri müdahaleyle herhangi bir hukuki bağlantısı yoktur. Bu nedenle doğru cevap değildir.
- D) Montrö Sözleşmesi: 1936 yılında imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi, Türk Boğazları'ndan (Çanakkale ve İstanbul Boğazları) geçiş rejimini düzenleyen uluslararası bir sözleşmedir. Kıbrıs Barış Harekatı'nın hukuki dayanağıyla ilgili değildir. Bu nedenle doğru cevap değildir.
- Sonuç: Yukarıdaki değerlendirmeler ışığında, Türkiye'nin 1974 Kıbrıs Barış Harekatı'nın hukuki dayanağını oluşturan antlaşma, 1960 tarihli Garanti Antlaşması'dır. Bu antlaşma, Türkiye'ye Kıbrıs'taki anayasal düzeni ve Türk toplumunun haklarını koruma yetkisi vermiştir.
Cevap B seçeneğidir.
