Ayçiçeği bitkisi ile ilgili bir deneyde, bitki saksısı 90 derece yana yatırılıyor. Bir süre sonra köklerin yerçekimi yönünde, gövdenin ise yerçekimine zıt yönde büyüdüğü gözlemleniyor.
Bu gözlem aşağıdaki hormonlardan hangisinin etkisiyle açıklanabilir?
Sevgili öğrenciler, bu soru bitkilerin yerçekimine karşı gösterdiği tepkiyi ve bu tepkide hangi hormonun etkili olduğunu anlamamızı istiyor. Hadi adım adım inceleyelim:
Deneyde, ayçiçeği saksısı yana yatırıldığında, köklerin yerçekimi yönünde (aşağı doğru), gövdenin ise yerçekimine zıt yönde (yukarı doğru) büyümesi, bitkilerin yerçekimine karşı gösterdiği bir tepkidir. Bu olaya gravitropizma veya geotropizma denir. Köklerin yerçekimi yönünde büyümesine pozitif gravitropizma, gövdenin yerçekimine zıt yönde büyümesine ise negatif gravitropizma denir.
Bitkilerde büyüme ve gelişme, çeşitli bitki hormonları (fitohormonlar) tarafından düzenlenir. Bu hormonlar, bitkinin farklı bölgelerinde farklı konsantrasyonlarda bulunarak veya farklı dokularda farklı etkilere neden olarak büyüme yönünü ve hızını belirler.
Oksin, bitkilerde hücre uzamasını teşvik eden en önemli hormonlardan biridir. Gravitropizma olayında oksin hormonu kilit bir role sahiptir:
Gövdede: Yerçekimi etkisiyle oksin, gövdenin alt tarafında daha fazla birikir. Gövde hücreleri, yüksek oksin konsantrasyonuna karşı duyarlı olup bu durum hücre uzamasını teşvik eder. Bu nedenle, gövdenin alt tarafındaki hücreler daha hızlı uzar ve gövde yukarı doğru, yani yerçekimine zıt yönde bükülür.
Köklerde: Kökler, gövdeye göre oksine karşı çok daha hassastır. Köklerde de yerçekimi etkisiyle oksin alt tarafta birikir. Ancak, kök hücreleri için yüksek oksin konsantrasyonu büyümeyi teşvik etmek yerine engeller. Bu durum, kökün alt tarafındaki hücrelerin daha yavaş uzamasına neden olurken, üst taraftaki hücreler normal hızda uzar. Sonuç olarak, kök aşağı doğru, yani yerçekimi yönünde bükülür.
Bu farklı tepki, oksinin konsantrasyonuna ve bitkinin ilgili organının (kök veya gövde) oksine olan duyarlılığına bağlıdır.
Giberellin: Genellikle gövde uzamasını, tohum çimlenmesini ve çiçeklenmeyi teşvik eder. Gravitropizmada birincil rolü yoktur.
Sitokinin: Hücre bölünmesini, farklılaşmayı ve yaşlanmayı geciktirmeyi teşvik eder. Gravitropizmada birincil rolü yoktur.
Etilen: Meyve olgunlaşması, yaprak dökümü ve yaşlanma gibi süreçlerde etkilidir. Gravitropizmada birincil rolü yoktur.
Bu açıklamalara göre, bitkinin yerçekimine karşı gösterdiği yönelimli büyüme (gravitropizma) olayı, oksin hormonunun farklı organlarda farklı konsantrasyonlarda farklı etkiler göstermesiyle açıklanır.
Cevap A seçeneğidir.
