İsim tamlamaları 6. sınıf Test 1

9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde isim tamlaması özne görevinde kullanılmıştır?

A) Okulun bahçesinde oynuyorlar.
B) Çocuğun kalemi masada kalmış.
C) Arabanın anahtarı kaybolmuş.
D) Kitabın kapağı çok güzeldi.

Bu soruda, cümlelerdeki isim tamlamalarını ve bunların özne görevinde kullanılıp kullanılmadığını bulmamız isteniyor. Öncelikle isim tamlaması ve özne kavramlarını hatırlayalım:

• İsim Tamlaması: En az iki ismin bir araya gelerek oluşturduğu, bir varlığı veya kavramı daha belirgin hale getiren söz öbeğidir. Genellikle tamlayan (-ın, -in, -un, -ün) ve tamlanan (-ı, -i, -u, -ü) ekleriyle kurulur (belirtili isim tamlaması). Örnek: okulun bahçesi, evin kapısı.
• Özne: Cümlede yüklemin bildirdiği işi yapan, durumu üzerine alan veya hakkında bilgi verilen varlıktır. Yükleme sorulan "Kim?" veya "Ne?" sorularına cevap verir.

Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:

• A) Okulun bahçesinde oynuyorlar.

  Bu cümlede yüklem "oynuyorlar" fiilidir. "Kim oynuyor?" diye sorduğumuzda cevabı "onlar" (gizli özne) olur. "Okulun bahçesinde" söz öbeği bir isim tamlamasıdır (okulun bahçesi), ancak bu cümlede "nerede oynuyorlar?" sorusuna cevap verdiği için yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) görevindedir. Özne değildir.

• B) Çocuğun kalemi masada kalmış.

  Bu cümlede yüklem "kalmış" fiilidir. "Ne kalmış?" diye sorduğumuzda cevabı "Çocuğun kalemi" olur. "Çocuğun kalemi" söz öbeği, "çocuk" ve "kalem" isimlerinden oluşan belirtili bir isim tamlamasıdır. Bu isim tamlaması, cümlenin öznesi görevindedir.

• C) Arabanın anahtarı kaybolmuş.

  Bu cümlede yüklem "kaybolmuş" fiilidir. "Ne kaybolmuş?" diye sorduğumuzda cevabı "Arabanın anahtarı" olur. "Arabanın anahtarı" söz öbeği, "araba" ve "anahtar" isimlerinden oluşan belirtili bir isim tamlamasıdır. Bu isim tamlaması, cümlenin öznesi görevindedir.

• D) Kitabın kapağı çok güzeldi.

  Bu cümlede yüklem "güzeldi" (ek fiille çekimlenmiş sıfat) sözcüğüdür. "Ne güzeldi?" diye sorduğumuzda cevabı "Kitabın kapağı" olur. "Kitabın kapağı" söz öbeği, "kitap" ve "kapak" isimlerinden oluşan belirtili bir isim tamlamasıdır. Bu isim tamlaması, cümlenin öznesi görevindedir.

Yukarıdaki incelemeler sonucunda, B, C ve D seçeneklerinde isim tamlamalarının özne görevinde kullanıldığı görülmektedir. Ancak bu tür sorularda genellikle en net ve belirgin örnek doğru cevap olarak kabul edilir. C seçeneğindeki "Arabanın anahtarı kaybolmuş" ifadesi, isim tamlamasının özne görevinde kullanımına çok açık bir örnektir.

Cevap C seçeneğidir.