Bir dil bilgisi öğretmeni tahtaya "sevgi, bilgi, ölçü, sorgu" sözcüklerini yazmış ve öğrencilerden bu sözcüklerin ortak özelliğini bulmalarını istemiştir.
Buna göre, aşağıdaki öğrenci cevaplarından hangisi doğrudur?
A) Hepsi "-gi/-gu" yapım ekiyle türemiştir.
B) Hepsi fiil kökünden isim yapan eklerle türemiştir.
C) Hepsi basit yapılı sözcüklerdir.
D) Hepsi somut anlamlıdır.
Sevgili öğrenciler, bu soruda verilen sözcüklerin ortak özelliğini bulmak için her bir sözcüğü kök ve eklerine ayırarak incelememiz gerekiyor. Dil bilgisi konularında sözcüklerin yapısını anlamak, doğru cevaba ulaşmanın anahtarıdır.
- "sevgi" sözcüğünü inceleyelim: Bu sözcüğün kökü "sev-" fiilidir. "-gi" eki, "sevmek" fiilinden "sevgi" ismini türetmiştir. Yani, fiil kökünden isim yapan bir ek almıştır.
- "bilgi" sözcüğünü inceleyelim: Bu sözcüğün kökü "bil-" fiilidir. "-gi" eki, "bilmek" fiilinden "bilgi" ismini türetmiştir. Bu da fiil kökünden isim yapan bir ektir.
- "ölçü" sözcüğünü inceleyelim: Bu sözcüğün kökü "ölç-" fiilidir. "-ü" eki, "ölçmek" fiilinden "ölçü" ismini türetmiştir. Bu da fiil kökünden isim yapan bir ektir.
- "sorgu" sözcüğünü inceleyelim: Bu sözcüğün kökü "sor-" fiilidir. "-gu" eki, "sormak" fiilinden "sorgu" ismini türetmiştir. Bu da fiil kökünden isim yapan bir ektir.
Şimdi seçenekleri değerlendirelim:
- A) Hepsi "-gi/-gu" yapım ekiyle türemiştir. Bu ifade yanlıştır. "Sevgi", "bilgi" ve "sorgu" sözcükleri "-gi" veya "-gu" ekini alırken, "ölçü" sözcüğü "-ü" ekini almıştır. Dolayısıyla hepsi bu eklerle türememiştir.
- B) Hepsi fiil kökünden isim yapan eklerle türemiştir. Yukarıdaki incelemelerimizde de gördüğümüz gibi, "sev-" (fiil) + "-gi" (isim), "bil-" (fiil) + "-gi" (isim), "ölç-" (fiil) + "-ü" (isim) ve "sor-" (fiil) + "-gu" (isim) şeklinde türemişlerdir. Tüm sözcükler fiil kökünden gelmiş ve isim haline dönüşmüştür. Bu ifade doğrudur.
- C) Hepsi basit yapılı sözcüklerdir. Bu ifade yanlıştır. Basit yapılı sözcükler yapım eki almamış sözcüklerdir. Ancak verilen tüm sözcükler (-gi, -gu, -ü) yapım eki alarak türemiş sözcüklerdir.
- D) Hepsi somut anlamlıdır. Bu ifade yanlıştır. "Sevgi", "bilgi" ve "sorgu" gibi sözcükler soyut anlamlıdır. "Ölçü" kelimesi bazen somut bir birimi ifade etse de, burada eylemden türeyen bir kavram olarak soyut anlam taşır. Dolayısıyla hepsi somut değildir.
Bu detaylı incelemeler sonucunda, tüm sözcüklerin ortak özelliğinin fiil kökünden isim yapan eklerle türemiş olmaları olduğu açıkça görülmektedir.
Cevap B seçeneğidir.
