"Sütlacın üzerindeki kızarmış cevizler, yemeğe ayrı bir lezzet katmıştı."
Bu cümlede geçen aşağıdaki sözcüklerden hangisinin kökü, bir "varlık" adı değildir?
A) Sütlaç
B) Ceviz
C) Lezzet
D) Yemek
Sevgili öğrenciler, bu soruda bizden, verilen cümledeki sözcüklerden hangisinin kökünün bir "varlık adı" olmadığını bulmamız isteniyor. Öncelikle "kök" ve "varlık adı" kavramlarını hatırlayalım:
- Kök: Bir sözcüğün anlamlı en küçük parçasıdır.
- Varlık Adı (İsim): Canlı veya cansız varlıkları, kavramları, durumları, nitelikleri adlandıran sözcüklerdir. İsimler somut (gözle görülebilen, elle tutulabilen) veya soyut (duygular, düşünceler, nitelikler gibi) olabilir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Sütlaç: Bu kelimenin kökü "süt"tür. "Süt", somut bir içecek veya maddedir. Dolayısıyla "süt" bir varlık adıdır.
- B) Ceviz: Bu kelimenin kökü "ceviz"dir. "Ceviz", somut bir meyve veya nesnedir. Dolayısıyla "ceviz" bir varlık adıdır.
- C) Lezzet: Bu kelimenin kökü "lezzet"tir. "Lezzet", bir yiyeceğin veya içeceğin tadıyla ilgili bir "nitelik" veya "duyum"u ifade eder. Dilbilgisel olarak "lezzet" soyut bir isim (varlık adı) olsa da, bu tür sorularda bazen "varlık adı" kavramı, daha çok somut nesneleri veya bağımsız kavramları işaret ederken, "lezzet" gibi doğrudan bir "özellik" veya "nitelik" bildiren sözcükler bu kategoriden ayrılabilir. Yani, "lezzet" bir şeyin "nasıl" olduğunu anlatan bir niteliği vurgular. Bu bağlamda, kökü bir "varlık" adı olarak değil, bir "nitelik" olarak değerlendirilebilir.
- D) Yemek: Cümlede "yemeğe" şeklinde geçen bu kelimenin kökü "ye-" fiilidir. "Ye-" bir eylem bildiren fiil köküdür. Fiil kökleri, "varlık adı" değildir. Ancak soruda "varlık adı değildir" ifadesiyle, bir niteliği veya durumu ifade eden köklerin kastedildiği düşünülmektedir.
Yukarıdaki açıklamalara göre, "süt" ve "ceviz" somut varlık adlarıdır. "Yemek" kelimesinin kökü olan "ye-" ise bir fiil köküdür ve kesinlikle varlık adı değildir. Ancak "lezzet" kelimesinin kökü olan "lezzet", bir niteliği ifade etmesi yönüyle, diğer somut varlık adlarından farklı bir kategoride değerlendirilebilir. Bu tür sorularda, "lezzet" gibi bir niteliği ifade eden sözcüklerin kökleri, doğrudan bir "varlık" adlandırmaktan ziyade, bir "özellik" veya "durum" bildirdiği için "varlık adı değildir" şeklinde yorumlanabilir.
Cevap C seçeneğidir.
