Bitki hücrelerinde suyun vakuole girip çıkmasıyla hücrelerin şişmesi veya büzülmesi sonucu oluşan basınca turgor basıncı denir. Aşağıdaki nasti hareketlerinden hangisi turgor basıncı değişimleriyle gerçekleşmez?
A) Küstüm otunun yapraklarını kapatması
B) Venüs sinekkapanının yapraklarını kapatması
C) Akşamsefası çiçeklerinin açılıp kapanması
D) Bitki gövdelerinin ışığa doğru yönelmesi
Turgor basıncı, bitki hücrelerinin vakuollerine su alarak şişmesi veya su kaybederek büzülmesi sonucu oluşan iç basınçtır. Bu basınç değişimleri, bitkilerde çeşitli hareketlerin gerçekleşmesinde önemli bir rol oynar. Soru, nasti hareketlerinden hangisinin turgor basıncı değişimleriyle gerçekleşmediğini sormaktadır.
- A) Küstüm otunun yapraklarını kapatması: Küstüm otu (Mimosa pudica), dokunma gibi mekanik uyaranlara tepki olarak yapraklarını hızla kapatır. Bu hareket, yaprak saplarının tabanında bulunan özel motor hücrelerindeki (pulvinus) turgor basıncının aniden düşmesiyle gerçekleşir. Su, bu hücrelerden hızla dışarı çıkar ve yapraklar büzülür. Dolayısıyla bu hareket turgor basıncı değişimleriyle ilişkilidir.
- B) Venüs sinekkapanının yapraklarını kapatması: Venüs sinekkapanı (Dionaea muscipula), yapraklarının iç yüzeyindeki tüylere bir böcek dokunduğunda hızla kapanır. Bu kapanma mekanizması da, yaprakların iç kısmındaki hücrelerdeki turgor basıncının ani değişimiyle sağlanır. Su, belirli hücrelerden hızla dışarı pompalanır, bu da hücrelerin büzülmesine ve kapanmaya yol açar. Bu da turgor basıncı değişimleriyle gerçekleşir.
- C) Akşamsefası çiçeklerinin açılıp kapanması: Akşamsefası gibi bazı bitkilerin çiçekleri, günün belirli saatlerinde (genellikle ışık ve karanlık döngüsüne bağlı olarak) açılıp kapanır. Bu hareketler (fotonasti veya niktinasti), çiçek taç yapraklarının tabanındaki motor hücrelerindeki turgor basıncı değişimleri sayesinde gerçekleşir. Işık veya karanlık, bu hücrelerdeki su hareketini tetikler. Bu da turgor basıncı değişimleriyle ilişkilidir.
- D) Bitki gövdelerinin ışığa doğru yönelmesi: Bitki gövdelerinin ışığa doğru yönelmesi, bir nasti hareketi değil, bir tropizm hareketidir (fototropizm). Tropizmler, bitkinin uyaranın yönüne bağlı olarak gösterdiği yönelimli büyüme hareketleridir. Fototropizm, bitki hormonu olan oksinin (auxin) ışığın geldiği yönün tersine (gölgeli tarafa) doğru hareket etmesi ve bu taraftaki hücrelerin daha hızlı uzamasını sağlamasıyla gerçekleşir. Bu bir büyüme tepkisi olup, turgor basıncındaki anlık değişimlerle değil, hücre uzamasıyla ilgilidir.
Cevap D seçeneğidir.
