6. "Ancak" sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde farklı türde kullanılmıştır?
A) Bu işi ancak sen başarabilirsin.
B) Eve vardım, ancak seni bulamadım.
C) Bu soruyu ancak üç kişi çözebildi.
D) Ancak bir saat sonra gelebildim.
Sevgili öğrenciler, bu tür sorularda bir kelimenin farklı cümlelerdeki kullanımına dikkat etmemiz gerekir. Çünkü bazı kelimeler, kullanıldıkları anlama göre farklı görevler (türler) üstlenebilirler. "Ancak" kelimesi de Türkçede hem edat (sadece, yalnızca anlamında) hem de bağlaç (ama, fakat anlamında) olarak kullanılabilen çok yönlü bir kelimedir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- "Ancak" kelimesinin iki temel kullanımını hatırlayalım:
- Edat olarak: "Sadece, yalnızca, en fazla, en erken" gibi anlamlara gelir. Cümleye bir sınırlama veya kısıtlama getirir.
- Bağlaç olarak: "Ama, fakat, lakin" gibi anlamlara gelir. İki cümleyi veya cümleciği birbirine bağlar ve genellikle bir karşıtlık veya zıtlık bildirir.
- A) Bu işi ancak sen başarabilirsin.
- Buradaki "ancak" kelimesi, "Bu işi sadece sen başarabilirsin" veya "Bu işi yalnızca sen başarabilirsin" anlamındadır. Yani bir sınırlama ifade etmektedir. Bu durumda "ancak" kelimesi edat görevindedir.
- B) Eve vardım, ancak seni bulamadım.
- Bu cümlede "ancak" kelimesi, "Eve vardım, ama seni bulamadım" veya "Eve vardım, fakat seni bulamadım" anlamındadır. İki ayrı durumu (eve varmak ve seni bulamamak) birbirine bağlamış ve bir karşıtlık bildirmiştir. Bu durumda "ancak" kelimesi bağlaç görevindedir.
- C) Bu soruyu ancak üç kişi çözebildi.
- Buradaki "ancak" kelimesi, "Bu soruyu sadece üç kişi çözebildi" veya "Bu soruyu en fazla üç kişi çözebildi" anlamındadır. Yine bir sınırlama söz konusudur. Bu durumda "ancak" kelimesi edat görevindedir.
- D) Ancak bir saat sonra gelebildim.
- Bu cümlede "ancak" kelimesi, "Sadece bir saat sonra gelebildim" veya "En erken bir saat sonra gelebildim" anlamındadır. Bir zaman sınırlaması ifade etmektedir. Bu durumda "ancak" kelimesi edat görevindedir.
- Gördüğümüz gibi A, C ve D seçeneklerinde "ancak" kelimesi "sadece, yalnızca, en fazla" anlamlarında kullanılarak edat görevini üstlenmiştir. B seçeneğinde ise "ama, fakat" anlamında kullanılarak bağlaç görevini üstlenmiştir. Bu nedenle farklı türde kullanılan "ancak" kelimesi B seçeneğindedir.
Cevap B seçeneğidir.
