3. Aşağıdaki cümlelerden hangisinin yüklemi, bir oluş fiilidir?
A) Öğrenciler sınav kağıtlarını dikkatle inceledi.
B) Ağaçların yaprakları sonbaharda sarardı.
C) Müdür bütün sınıfları tek tek dolaştı.
D) Çocuk, parkta diğer arkadaşlarıyla buluştu.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, cümlelerin yüklemlerinin hangi fiil türüne ait olduğunu bulmamız isteniyor. Özellikle "oluş fiili" kavramına odaklanacağız. Haydi, adım adım ilerleyelim ve bu fiil türünü yakından tanıyalım.
- Oluş Fiili Nedir?
Oluş fiilleri, bir varlıkta zamanla kendiliğinden meydana gelen, irade dışı değişimleri anlatan fiillerdir. Bu fiillerde özne, eylemi bilinçli olarak yapmaz; eylem öznenin üzerinde gerçekleşir. Örneğin, "büyümek", "yaşlanmak", "solmak", "sararmak", "paslanmak" gibi fiiller oluş fiilleridir.
- Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Öğrenciler sınav kağıtlarını dikkatle inceledi.
- Bu cümlenin yüklemi "inceledi" (incelemek) fiilidir.
- İnceleme eylemi, öğrenciler tarafından bilinçli ve isteyerek yapılan bir eylemdir. Öğrenciler bu eylemi kendiliğinden değil, bir amaç doğrultusunda gerçekleştirirler. Bu bir "kılış" (iş) veya "durum" fiilidir. Dolayısıyla oluş fiili değildir.
- B) Ağaçların yaprakları sonbaharda sarardı.
- Bu cümlenin yüklemi "sarardı" (sararmak) fiilidir.
- Yaprakların sararması, sonbahar mevsiminin etkisiyle zamanla kendiliğinden, yaprakların iradesi dışında gerçekleşen bir değişimdir. Yapraklar "sararmayı" istemez, "sararır". Bu durum, oluş fiilinin tanımına tam olarak uymaktadır.
- C) Müdür bütün sınıfları tek tek dolaştı.
- Bu cümlenin yüklemi "dolaştı" (dolaşmak) fiilidir.
- Müdürün sınıfları dolaşması, bilinçli ve isteyerek yaptığı bir eylemdir. Müdür bu eylemi kendi iradesiyle gerçekleştirir. Bu bir "kılış" (iş) veya "durum" fiilidir. Dolayısıyla oluş fiili değildir.
- D) Çocuk, parkta diğer arkadaşlarıyla buluştu.
- Bu cümlenin yüklemi "buluştu" (buluşmak) fiilidir.
- Çocuğun arkadaşlarıyla buluşması, bilinçli ve isteyerek yapılan, bir durumu ifade eden bir eylemdir. Çocuk bu eylemi kendi iradesiyle gerçekleştirir. Bu bir "kılış" (iş) veya "durum" fiilidir. Dolayısıyla oluş fiili değildir.
Gördüğümüz gibi, sadece B seçeneğindeki "sararmak" fiili, bir varlıkta zamanla kendiliğinden meydana gelen bir değişimi ifade etmektedir.
Cevap B seçeneğidir.
