Sevgili öğrenciler, bu soruda bir cümlenin anlam ilişkisini bulmamız isteniyor. Cümlemiz: "Kitap okumak için kütüphaneye gidiyor."
- Öncelikle cümleyi dikkatlice inceleyelim. Cümlede iki ana bölüm var gibi görünüyor: bir eylem ve bu eylemin yapılma sebebi.
- "Kütüphaneye gidiyor" kısmı, gerçekleşen eylemi, yani bir sonucu ifade eder. Bu, kişinin yaptığı harekettir.
- "Kitap okumak için" kısmı ise bu eylemin (kütüphaneye gitmenin) hangi sebeple, hangi niyetle yapıldığını açıklar. Buradaki "için" edatı, bir amaca yönelik olduğunu gösterir. Kişi, kitap okuma amacıyla kütüphaneye gitmektedir.
- Şimdi seçenekleri değerlendirelim:
- A) Neden-sonuç: Bir olayın gerçekleşme sebebini (nedenini) ve bu sebebin yol açtığı durumu (sonucu) anlatır. Örneğin, "Yağmur yağdığı için dışarı çıkamadık." cümlesinde dışarı çıkamamanın nedeni yağmurun yağmasıdır. Bizim cümlemizde ise kütüphaneye gitmenin nedeni, geçmişte yaşanmış bir olay değil, geleceğe yönelik bir niyettir.
- B) Amaç-sonuç: Bir eylemin hangi hedefle, hangi niyetle yapıldığını (amacı) ve bu eylemin kendisini (sonucu) anlatır. Genellikle "-mek için", "-mek üzere", "-mek amacıyla" gibi ifadelerle kurulur. Bizim cümlemizdeki "kitap okumak için" ifadesi tam da bu yapıyı karşılar. Kütüphaneye gitmenin amacı kitap okumaktır.
- C) Koşul-sonuç: Bir olayın gerçekleşmesinin başka bir olayın gerçekleşmesine bağlı olduğunu (koşulunu) ve bu koşulun sonucunu anlatır. Genellikle "-se/-sa" ekiyle veya "şartıyla" gibi kelimelerle kurulur. Örneğin, "Ders çalışırsan sınavı geçersin." cümlesinde sınavı geçmenin koşulu ders çalışmaktır. Bizim cümlemizde böyle bir koşul ilişkisi yoktur.
- D) Benzetme: İki farklı varlık veya kavram arasında ortak bir özellikten yola çıkarak yapılan karşılaştırmadır. "Gibi", "sanki", "adeta" gibi kelimeler kullanılır. Cümlemizde herhangi bir benzetme bulunmamaktadır.
- Görüldüğü gibi, "Kitap okumak için kütüphaneye gidiyor." cümlesindeki "kitap okumak" eylemi, "kütüphaneye gitme" eyleminin yapılma amacını belirtmektedir. Bu nedenle doğru anlam ilişkisi amaç-sonuçtur.
Cevap B seçeneğidir.
