Abdülhak Hamit Tarhan'ın eşi Fatma Hanım'ın ölümü üzerine yazdığı "Makber" şiirinden alınan aşağıdaki dizelerden hangisi şairin ölüm karşısındaki isyanını en iyi şekilde yansıtır?
A) "Bir güzel memleketin güneşli bir sabahı"
B) "Eyvah! Ne yer, ne yâr kaldı"
C) "Gün doğmadan şafak arası"
D) "Gözümde bir damla su deniz olup taşıyor"
Sevgili öğrenciler, bu soruda Abdülhak Hamit Tarhan'ın "Makber" şiirinden alınan dizeler arasından, şairin ölüm karşısındaki isyanını en iyi yansıtanı bulmamız isteniyor. "İsyan" kelimesi burada sadece üzüntü değil, aynı zamanda bir karşı çıkış, bir kabullenememe ve hatta bir protesto anlamı taşır. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) "Bir güzel memleketin güneşli bir sabahı"
Bu dize, güzel ve huzurlu bir ortamı betimlemektedir. Şairin iç dünyasındaki acıyı, isyanı veya ölümü çağrıştıran herhangi bir ifade içermez. Bu nedenle isyan duygusunu yansıtmaktan uzaktır.
- B) "Eyvah! Ne yer, ne yâr kaldı"
Bu dize, şairin ölüm karşısındaki derin acısını ve isyanını en güçlü şekilde ifade eder.
- "Eyvah!" kelimesi, ani bir şaşkınlık, pişmanlık, çaresizlik ve büyük bir üzüntü anında kullanılan bir ünlemdir. Bu ünlem, şairin yaşadığı trajedinin büyüklüğünü ve bu duruma karşı duyduğu protestoyu, kabullenemeyişi gösterir.
- "Ne yer, ne yâr kaldı" ifadesi ise, şairin hayatındaki her şeyin, hem yaşadığı dünyanın (yer) hem de en sevdiği varlığın (yâr, yani eşi Fatma Hanım) ölümle birlikte yok olduğunu anlatır. Bu mutlak yok oluş ve boşluk hissi, şairin ölümün yıkıcı gücüne karşı duyduğu çaresizliği ve bu duruma karşı içten gelen bir isyanı, bir feryadı temsil eder. Şair, ölümün her şeyi alıp götürmesine karşı adeta haykırmaktadır.
- C) "Gün doğmadan şafak arası"
Bu dize, günün belirli bir zaman dilimini, yani şafak vaktini betimler. Tıpkı A seçeneği gibi, herhangi bir duygu yoğunluğu, acı, isyan veya ölümle ilgili bir çağrışım taşımaz.
- D) "Gözümde bir damla su deniz olup taşıyor"
Bu dize, şairin yaşadığı büyük üzüntüyü ve gözyaşlarının yoğunluğunu çok etkileyici bir şekilde anlatır. "Bir damla suyun deniz olup taşması" abartılı bir ifadeyle (mübalağa) gözyaşlarının sel olduğunu belirtir. Bu dize, derin bir kederi ve acıyı yansıtır ancak "isyan"dan ziyade "yoğun üzüntü" ve "keder" duygusunu ön plana çıkarır. B seçeneğindeki "Eyvah!" ünlemi ve "ne yer, ne yâr kaldı" ifadesinin getirdiği mutlak yok oluş hissi, ölümün getirdiği yıkıma karşı daha doğrudan bir karşı çıkış ve kabullenememe yani isyan barındırır.
Bu analizler ışığında, "Eyvah! Ne yer, ne yâr kaldı" dizesi, şairin ölüm karşısındaki çaresizliğini, kabullenemeyişini ve bu duruma karşı duyduğu derin isyanı en güçlü ve çarpıcı şekilde yansıtmaktadır.
Cevap B seçeneğidir.
