3. "Müdür bey yarın kurumdaki yolsuzlukları araştırıyor." cümlesindeki kip kayması türü nedir?
A) Şimdiki zamanın geniş zaman yerine kullanılması
B) Geniş zamanın gelecek zaman yerine kullanılması
C) Gelecek zamanın şimdiki zaman yerine kullanılması
D) Şimdiki zamanın gelecek zaman yerine kullanılması
Sevgili öğrenciler, bu soruda Türkçenin önemli dil bilgisi konularından biri olan "kip kayması"nı (anlam kayması) inceleyeceğiz. Kip kayması, bir fiilin çekimlendiği kipin, cümlede ifade ettiği zaman veya anlamla uyuşmaması durumudur. Şimdi adım adım sorumuzu çözelim:
- Öncelikle verilen cümleyi dikkatlice okuyalım: "Müdür bey yarın kurumdaki yolsuzlukları araştırıyor."
- Cümledeki zaman zarfına bakalım: "yarın". "Yarın" kelimesi, eylemin gelecekte gerçekleşeceğini açıkça belirtir.
- Şimdi de fiilin çekimlendiği kipe bakalım: "araştırıyor". "-yor" eki, fiili şimdiki zaman kipiyle çekimlemiştir. Şimdiki zaman, eylemin konuşma anında devam ettiğini ifade eder.
- Burada bir uyumsuzluk görüyoruz. Eylem "yarın" gerçekleşecek olmasına rağmen, fiil şimdiki zaman kipiyle çekimlenmiştir. Yani, gelecek zamanı ifade etmesi gereken bir eylem, şimdiki zaman kipiyle anlatılmıştır.
- Doğru bir ifadeyle bu cümle "Müdür bey yarın kurumdaki yolsuzlukları araştıracak." şeklinde olmalıydı. Burada "araştırıyor" yerine "araştıracak" (gelecek zaman kipi) kullanılmalıydı.
- Bu durumda, şimdiki zaman kipi (araştırıyor) gelecek zaman kipi (araştıracak) yerine kullanılmıştır.
- Şimdi seçenekleri inceleyelim:
- A) Şimdiki zamanın geniş zaman yerine kullanılması: Cümlede geniş zamanla ilgili bir durum yok.
- B) Geniş zamanın gelecek zaman yerine kullanılması: Cümlede geniş zaman kipi kullanılmamış.
- C) Gelecek zamanın şimdiki zaman yerine kullanılması: Bu, tam tersi bir durum olurdu. Oysa bizde şimdiki zaman, gelecek zaman yerine kullanılmış.
- D) Şimdiki zamanın gelecek zaman yerine kullanılması: Evet, "araştırıyor" (şimdiki zaman) kipi, "yarın" kelimesiyle belirtilen gelecek zaman anlamını karşılamak için kullanılmıştır. Bu, tam olarak cümlemizdeki kip kayması türüdür.
Cevap D seçeneğidir.
