5. "Her yaz dedemlerin köyüne gidiyoruz, orada tarlalarda çalışıyor, doğayla iç içe zaman geçiriyoruz."
Bu parçada geçen fiillerdeki kip kayması türü nedir?
A) Gelecek zamanın geniş zaman yerine kullanılması
B) Şimdiki zamanın geniş zaman yerine kullanılması
C) Geniş zamanın gelecek zaman yerine kullanılması
D) Gelecek zamanın şimdiki zaman yerine kullanılması
Merhaba sevgili öğrenciler!
Dilimizdeki fiillerin anlam ve zaman özelliklerini doğru kullanmak, kendimizi net ifade etmemizi sağlar. Bazen fiilleri cümlenin anlamına uygun olmayan bir kip veya zamanla kullanırız ki buna "kip kayması" ya da "anlam kayması" denir. Şimdi bu cümlede hangi kip kayması türünün olduğunu adım adım inceleyelim:
- Cümleyi İnceleyelim: "Her yaz dedemlerin köyüne gidiyoruz, orada tarlalarda çalışıyor, doğayla iç içe zaman geçiriyoruz."
- Fiilleri Belirleyelim: Cümlede geçen fiiller "gidiyoruz", "çalışıyor" ve "geçiriyoruz" fiilleridir.
- Fiillerin Kullanıldığı Kipi/Zamanı Bulalım: Bu fiillerin hepsi "-iyor" eki almıştır. "-iyor" eki, fiile şimdiki zaman (present continuous tense) anlamı katar. Yani fiiller şimdiki zaman kipiyle çekimlenmiştir.
- Cümlenin Anlamına Bakalım: Cümle "Her yaz" ifadesiyle başlıyor. "Her yaz" ifadesi, eylemin her yıl düzenli olarak, alışkanlık haline gelmiş bir şekilde tekrarlandığını gösterir.
- Beklenen Kipi/Zamanı Tespit Edelim: Türkçede düzenli olarak tekrar eden, alışkanlık haline gelmiş eylemleri ifade etmek için genellikle geniş zaman (simple present tense) kipi kullanılır. Geniş zaman ekleri "-r, -ar, -er, -ır, -ir, -ur, -ür" şeklindedir. Dolayısıyla, "Her yaz" ifadesiyle birlikte bu fiillerin aslında "gideriz", "çalışırız" ve "geçiririz" şeklinde geniş zaman kipiyle kullanılması beklenirdi.
- Kip Kaymasını Belirleyelim: Cümlede fiiller şimdiki zaman kipiyle ("gidiyoruz", "çalışıyor", "geçiriyoruz") kullanılmış, ancak cümlenin anlamı (her yaz tekrarlanan bir eylem) geniş zamanı gerektirmektedir. Bu durumda, şimdiki zaman kipi, geniş zaman kipi yerine kullanılmıştır.
- Seçenekleri Değerlendirelim:
- A) Gelecek zamanın geniş zaman yerine kullanılması: Yanlış. Gelecek zaman eki (-ecek, -acak) kullanılmamış.
- B) Şimdiki zamanın geniş zaman yerine kullanılması: Doğru. Fiiller şimdiki zamanla çekimlenmiş, ancak anlam geniş zamanı gerektiriyor.
- C) Geniş zamanın gelecek zaman yerine kullanılması: Yanlış. Geniş zaman kipi kullanılmamış.
- D) Gelecek zamanın şimdiki zaman yerine kullanılması: Yanlış. Gelecek zaman eki kullanılmamış.
Bu analiz sonucunda, parçada geçen fiillerdeki kip kayması türünün "şimdiki zamanın geniş zaman yerine kullanılması" olduğunu görüyoruz.
Cevap B seçeneğidir.
