Eksik baskınlık nedir (Akşam sefası) Test 1

Akşam sefası bitkilerinde çiçek büyüklüğü eksik baskınlıkla kalıtılır. Büyük çiçekli bir bitki ile küçük çiçekli bir bitki çaprazlandığında F1 dölünün tamamı orta büyüklükte çiçeklere sahip olur.
Orta büyüklükte çiçekli iki bitki çaprazlandığında, oluşacak yavruların küçük çiçekli olma olasılığı nedir?

A) 0
B) 1/4
C) 1/2
D) 3/4

Merhaba sevgili öğrenciler, bu soruyu adım adım çözerek kalıtım konusundaki bilgimizi pekiştirelim.

• 1. Kalıtım Şeklini Belirleyelim:

  Soruda "eksik baskınlıkla kalıtılır" ifadesi geçiyor. Bu, iki farklı homozigot genotipe sahip ebeveyn çaprazlandığında, F1 dölünde ara bir fenotipin ortaya çıkacağı anlamına gelir. Yani, heterozigot bireyler (iki farklı aleli taşıyanlar) ebeveynlerinden farklı, orta bir özellik gösterirler.

• 2. Alelleri ve Genotipleri Tanımlayalım:

  Eksik baskınlıkta, genellikle farklı harfler veya üst simgeler kullanılır. Biz burada büyük ve küçük çiçek için iki farklı büyük harf kullanalım:

  • Büyük çiçek aleli: $B$
  • Küçük çiçek aleli: $K$

  Bu durumda, genotipler ve bunlara karşılık gelen fenotipler şöyle olacaktır:

  • $BB$: Büyük çiçekli bitki (homozigot)
  • $KK$: Küçük çiçekli bitki (homozigot)
  • $BK$: Orta büyüklükte çiçekli bitki (heterozigot - eksik baskınlığın göstergesi)
• 3. İlk Çaprazlamayı İnceleyelim:

  Soruda, "Büyük çiçekli bir bitki ($BB$) ile küçük çiçekli bir bitki ($KK$) çaprazlandığında F1 dölünün tamamı orta büyüklükte çiçeklere sahip olur" deniyor. Bu bilgiyi kontrol edelim:

  • Ebeveynler (P): $BB$ (Büyük) x $KK$ (Küçük)
  • Gameler: $B$ (Büyük çiçekli ebeveynden) ve $K$ (Küçük çiçekli ebeveynden)
  • F1 Dölü: $BK$ (Orta büyüklükte çiçek)

  Bu sonuç, tanımladığımız aleller ve eksik baskınlık kuralıyla tamamen uyumludur. F1 dölünün tamamı orta büyüklükte çiçeklere sahiptir.

• 4. İkinci Çaprazlamayı Yapalım:

  Şimdi sorunun asıl kısmına gelelim: "Orta büyüklükte çiçekli iki bitki çaprazlandığında, oluşacak yavruların küçük çiçekli olma olasılığı nedir?"

  • Ebeveynler (F1): $BK$ (Orta) x $BK$ (Orta)
  • Bu ebeveynlerin üretebileceği gametler: Her iki ebeveyn de $B$ ve $K$ gametlerini $1/2$ olasılıkla üretir.

  Bir Punnett karesi çizerek veya olasılıkları çarparak yavruların genotiplerini ve fenotiplerini bulabiliriz:

  	$B$	$K$
  $B$	$BB$	$BK$
  $K$	$BK$	$KK$

  Bu çaprazlamanın sonucunda oluşacak genotipler ve fenotiplerin oranları şöyledir:

  • $1/4$ olasılıkla $BB$ genotipi (Büyük çiçekli)
  • $2/4$ ($1/2$) olasılıkla $BK$ genotipi (Orta büyüklükte çiçekli)
  • $1/4$ olasılıkla $KK$ genotipi (Küçük çiçekli)
• 5. Sonucu Belirleyelim:

  Soru bize "oluşacak yavruların küçük çiçekli olma olasılığı"nı soruyor. Yukarıdaki analizimize göre, küçük çiçekli bitkiler $KK$ genotipine sahiptir ve bu genotipin oluşma olasılığı $1/4$'tür.

Cevap B seçeneğidir.