Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik zamanlı fiil kullanılmıştır?
A) Dün akşam çok güzel bir film izledim.Sevgili öğrenciler, bu soruda birleşik zamanlı fiilin ne olduğunu ve cümlelerde nasıl bulunduğunu adım adım inceleyeceğiz. Haydi başlayalım!
Öncelikle birleşik zamanlı fiil ne demektir, onu hatırlayalım. Birleşik zamanlı fiil, bir fiilin iki farklı zaman veya kip eki almasıyla oluşur. Yani fiil kök veya gövdesine önce bir zaman/kip eki, sonra da -di (hikaye), -miş (rivayet) veya -se (şart) eklerinden biri gelir. Örneğin: "gel-iyor-du" (şimdiki zamanın hikayesi), "oku-muş-tu" (duyulan geçmiş zamanın hikayesi).
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
A) Dün akşam çok güzel bir film izledim.
Buradaki fiil "izledim"dir. Fiilin kökü "izle-"dir. Aldığı ekler: "-di" (görülen geçmiş zaman eki) ve "-m" (1. tekil şahıs eki). Fiil sadece bir tane zaman eki (görülen geçmiş zaman) aldığı için bu fiil basit zamanlıdır.
B) Yarın bu saatlerde yola çıkmış olacağız.
Buradaki ana fiil "olacağız"dır. ("çıkmış olmak" birleşik fiilinin çekimli hali) Fiilin kökü "ol-"dur. Aldığı ekler: "-acak" (gelecek zaman eki) ve "-ız" (1. çoğul şahıs eki). Fiil sadece bir tane zaman eki (gelecek zaman) aldığı için bu fiil de basit zamanlıdır. "Çıkmış" kelimesi burada sıfat fiil görevindedir, zaman eki değildir.
C) Her sabah kahvaltıdan önce yürüyüş yaparım.
Buradaki fiil "yaparım"dır. Fiilin kökü "yap-"tır. Aldığı ekler: "-ar" (geniş zaman eki) ve "-ım" (1. tekil şahıs eki). Fiil sadece bir tane zaman eki (geniş zaman) aldığı için bu fiil de basit zamanlıdır.
D) O kitabı geçen hafta okumuştum.
Buradaki fiil "okumuştum"dur. Fiilin kökü "oku-"dur. Aldığı ekler: "-muş" (duyulan geçmiş zaman eki) ve "-tu" (görülen geçmiş zamanın hikaye eki) ve "-m" (1. tekil şahıs eki). Gördüğümüz gibi, fiil önce duyulan geçmiş zaman ekini (-muş) almış, ardından da hikaye eki (-tu) alarak iki farklı zaman ekini bir araya getirmiştir. Bu fiil "duyulan geçmiş zamanın hikayesi" şeklinde çekimlenmiştir. Bu nedenle "okumuştum" fiili bir birleşik zamanlı fiildir.
Tüm seçenekleri incelediğimizde, sadece D seçeneğindeki fiilin iki zaman eki aldığını ve dolayısıyla birleşik zamanlı olduğunu görüyoruz.
Cevap D seçeneğidir.
