4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde anlam kayması yoktur?
A) Yarın sabah erkenden yola çıkıyorum.
B) Dün akşam televizyon izliyorum.
C) Gelecek hafta tatile gidiyoruz.
D) Her pazar dedemi ziyaret ediyoruz.
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda "anlam kayması" kavramını inceleyeceğiz. Anlam kayması (veya kip kayması/zaman kayması), bir fiilin kullanıldığı kip veya zaman ekinin, cümlenin ifade ettiği asıl zaman veya anlamdan farklı olması durumudur. Yani, bir zaman eki başka bir zamanın anlamını karşılamak için kullanıldığında anlam kayması meydana gelir.
- A) Yarın sabah erkenden yola çıkıyorum.
- Burada "çıkıyorum" fiili şimdiki zaman kipiyle çekimlenmiştir. Ancak "yarın sabah" ifadesi cümlenin gelecek zaman anlamı taşıdığını gösterir. Doğrusu "Yarın sabah erkenden yola çıkacağım." olmalıdır. Bu cümlede şimdiki zaman kipi, gelecek zaman anlamında kullanıldığı için anlam kayması vardır.
- B) Dün akşam televizyon izliyorum.
- "İzliyorum" fiili şimdiki zaman kipiyle çekimlenmiştir. Ancak "dün akşam" ifadesi cümlenin geçmiş zaman anlamı taşıdığını gösterir. Doğrusu "Dün akşam televizyon izledim." olmalıdır. Bu cümlede şimdiki zaman kipi, geçmiş zaman anlamında kullanıldığı için anlam kayması vardır.
- C) Gelecek hafta tatile gidiyoruz.
- "Gidiyoruz" fiili şimdiki zaman kipiyle çekimlenmiştir. Ancak "gelecek hafta" ifadesi cümlenin gelecek zaman anlamı taşıdığını gösterir. Doğrusu "Gelecek hafta tatile gideceğiz." olmalıdır. Bu cümlede şimdiki zaman kipi, gelecek zaman anlamında kullanıldığı için anlam kayması vardır.
- D) Her pazar dedemi ziyaret ediyoruz.
- "Ediyoruz" fiili şimdiki zaman kipiyle çekimlenmiştir. "Her pazar" ifadesi ise cümlenin sürekli yapılan, alışkanlık haline gelmiş bir eylemi, yani geniş zaman anlamını taşıdığını gösterir. Türkçede şimdiki zaman (-yor) eki, sadece şu an yapılan eylemleri değil, aynı zamanda belirli bir düzen içinde tekrar eden (alışkanlık haline gelmiş) eylemleri de ifade etmek için kullanılabilir. Bu kullanım, dilimizde yaygın ve doğru kabul edilen bir kullanımdır. Dolayısıyla, bu cümlede şimdiki zaman kipi geniş zaman anlamında kullanılmış olsa da, bu bir anlam kayması olarak değerlendirilmez; aksine şimdiki zaman kipinin doğal bir işlevidir. Bu nedenle anlam kayması yoktur.
Yukarıdaki açıklamalara göre, anlam kaymasının olmadığı cümle D seçeneğidir.
Cevap D seçeneğidir.
