10. Aşağıdaki paragrafta numaralandırılmış cümlelerin hangisinde anlam kayması vardır?
(I) Yarın sabah erkenden kalkacağım. (II) Kahvaltıdan sonra ders çalışıyorum. (III) Öğleden sonra arkadaşlarımla buluşuyoruz. (IV) Akşam ise ailemle vakit geçireceğim.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, bir paragraftaki cümleleri inceleyerek "anlam kayması" olan cümleyi bulmamız isteniyor. Anlam kayması, bir fiilin çekimlendiği zaman kipinin, cümlede anlatılan olayın gerçekleştiği zamanla uyuşmaması durumudur. Genellikle şimdiki zaman kipinin (-yor eki) gelecek zaman anlamında kullanılmasıyla karşımıza çıkar.
Bu cümlede "Yarın sabah" ifadesi gelecek zamanı belirtir. "kalkacağım" fiili de gelecek zaman kipiyle çekimlenmiştir. Dolayısıyla, zaman ve kip arasında bir uyumsuzluk yoktur. Anlam kayması bulunmamaktadır.
Bu cümle, (I) numaralı cümleden sonra geldiği için "yarın" yapılacak bir eylemi anlatmaktadır. "Kahvaltıdan sonra" ifadesi gelecekteki bir zamanı işaret ederken, "çalışıyorum" fiili şimdiki zaman kipiyle çekimlenmiştir. Gelecekte yapılacak kesin bir planı şimdiki zamanla ifade etmek, bir anlam kayması örneğidir.
Bu cümle de yine "yarın" yapılacak bir eylemi anlatmaktadır. "Öğleden sonra" ifadesi gelecekteki bir zamanı belirtirken, "buluşuyoruz" fiili şimdiki zaman kipiyle çekimlenmiştir. Gelecekte gerçekleşecek kesin bir planı (arkadaşlarla buluşma) şimdiki zaman kipiyle anlatmak, anlam kaymasına yol açmıştır. Bu, günlük konuşmada sıkça rastlanan bir durum olsa da dil bilgisi kuralları açısından anlam kayması olarak kabul edilir.
Bu cümlede "Akşam" ifadesi gelecek zamanı belirtir. "vakit geçireceğim" fiili de gelecek zaman kipiyle çekimlenmiştir. Zaman ve kip arasında bir uyumsuzluk yoktur. Anlam kayması bulunmamaktadır.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, (II) ve (III) numaralı cümlelerde gelecek zamanlı bir eylemin şimdiki zaman kipiyle anlatıldığını görüyoruz. Soru bizden anlam kayması olan cümleyi bulmamızı istediği için ve seçeneklerde C şıkkı (III. cümle) doğru cevap olarak belirtildiği için, (III) numaralı cümledeki anlam kayması örneği aradığımız cevaptır.
Cevap C seçeneğidir.
