Bu ders notu, bilişsel (kognitif) yaklaşımın temel prensiplerini ve özellikle Jean Piaget'nin bilişsel gelişim teorisini anlamanız için hazırlanmıştır. Testte karşılaşabileceğiniz ana kavramlar ve Piaget'nin bilişsel gelişim evreleri üzerinde durulacaktır.
Bilişsel yaklaşım, insanların nasıl düşündüğünü, algıladığını, öğrendiğini, hatırladığını ve problem çözdüğünü inceleyen bir psikoloji ekolüdür. Bu yaklaşım, zihinsel süreçlere odaklanır ve beynimizi bir bilgi işlemci gibi görür.
💡 İpucu: Bilişsel yaklaşım, davranışçı yaklaşımın (sadece gözlemlenebilir davranışlara odaklanan) aksine, zihnin iç dünyasına bakar.
Jean Piaget (1896-1980), çocukların düşünme biçimlerinin yetişkinlerden farklı olduğunu ve zihinsel gelişimlerinin belirli evrelerden geçtiğini öne süren İsviçreli bir psikologdur. Onun teorisi, çocukların dünyayı nasıl anladıklarını ve bilgi edindiklerini açıklar.
Piaget'nin teorisini anlamak için bilmeniz gereken bazı kilit terimler vardır:
📝 Örnek: Bir çocuk ilk kez bir at gördüğünde, onu "büyük köpek" şemasına özümseyebilir çünkü dört ayağı ve kuyruğu vardır.
📝 Örnek: Çocuk, atın havlamadığını ve köpekten farklı olduğunu anladığında, "at" için yeni bir şema oluşturur veya "köpek" şemasını sadece havlayan hayvanları içerecek şekilde değiştirir.
Piaget, çocukların bilişsel gelişimlerinin dört farklı evreden geçtiğini belirtmiştir. Her evre, belirli düşünme biçimleri ve yeteneklerle karakterizedir.
Bebekler bu dönemde dünyayı duyuları (görme, işitme, dokunma) ve motor hareketleri (tutma, emme, yürüme) aracılığıyla anlamaya çalışırlar.
📝 Örnek: Bir oyuncağı battaniyenin altına sakladığınızda, nesne sürekliliği kazanmış bir bebek oyuncağı aramaya devam eder.
Çocuklar bu dönemde sembolik düşünme (kelimeler ve imgelerle düşünme) yeteneğini kazanır ancak mantıksal akıl yürütmeleri sınırlıdır.
📝 Örnek: Bir çocuk telefonda annesine "Bak, ne yapıyorum!" diye bağırıp bir resim gösterebilir, annesinin bunu görmediğini fark etmeyebilir.
📝 Örnek: "Güneş bize gülümsüyor" veya "Sandalye düştü çünkü yaramazlık yaptı."
📝 Örnek: Uzun, ince bir bardağa konulan suyu daha fazla sanmak, çünkü sadece yüksekliğine odaklanmak.
📝 Örnek: Aynı miktardaki suyu farklı şekillerdeki bardaklara koyduğunuzda, çocuk daha uzun bardaktaki suyun daha fazla olduğunu düşünebilir.
⚠️ Dikkat: İşlem öncesi dönemdeki çocuklar mantıksal düşünmekte zorlanır, sezgisel ve sembolik düşünme ön plandadır.
Çocuklar bu dönemde somut nesneler ve olaylar hakkında mantıksal düşünebilirler. Korunum ilkesi gibi kavramları anlarlar.
📝 Örnek: Aynı miktardaki kili farklı şekillere soktuğunuzda, kilin miktarının değişmediğini bilirler.
Bu dönemde bireyler soyut kavramlar hakkında mantıksal düşünebilir, hipotezler kurabilir ve bilimsel akıl yürütme becerilerini kullanabilirler.
💡 İpucu: Bu dönemde ergenler "ne olabilirdi" ve "ne olmalıydı" gibi sorular üzerinde düşünmeye başlarlar, bu da bazen idealist düşüncelere yol açabilir.
