Aşağıdaki haritada bir bölge gösterilmiş ve bu bölgede bir akarsuyun çok sayıda S ve U şeklinde kıvrımlar yaparak aktığı görülmektedir.
Bu akarsu ile ilgili aşağıdaki yorumlardan hangisi yapılamaz?
A) Denize döküldüğü yerde delta oluşturma ihtimali yüksektir.
B) Eğimin az olduğu bir araziden akmaktadır.
C) Hidroelektrik potansiyeli yüksektir.
D) Taşıdığı alüvyonları yatağı içinde biriktirmektedir.
Sevgili öğrenciler, bu soruyu çözmek için akarsuların yatak şekillerinin, aktıkları arazinin eğimi ve taşıdıkları malzeme ile ilişkisini iyi anlamamız gerekiyor. Haritada gösterilen akarsuyun çok sayıda S ve U şeklinde kıvrımlar yapması, yani menderesler oluşturması, bize akarsuyun özellikleri hakkında önemli ipuçları verir.
-
Menderes Oluşumu: Bir akarsuyun S ve U şeklinde kıvrımlar yapması, yani menderesler oluşturması, o akarsuyun genellikle eğimin az olduğu, düz veya hafif eğimli arazilerde aktığını gösterir. Bu tür arazilerde akarsuyun hızı azalır ve yatağını yana doğru aşındırarak (lateral erozyon) ve biriktirerek bu kıvrımları oluşturur.
-
A) Denize döküldüğü yerde delta oluşturma ihtimali yüksektir: Menderesli akarsular, eğimin azaldığı yerlerde ve yataklarında bol miktarda alüvyon (taşınmış toprak, kum, çakıl) biriktirirler. Bu alüvyonları denize veya göle taşıdıklarında, eğer deniz veya göl akıntıları güçlü değilse, bu malzemeleri biriktirerek delta oluşturma eğilimindedirler. Bu nedenle, bu ifade doğru bir yorum olabilir.
-
B) Eğimin az olduğu bir araziden akmaktadır: Yukarıda da belirtildiği gibi, menderes oluşumu doğrudan eğimin az olduğu arazilerle ilişkilidir. Akarsuyun hızı azaldığı için yatağını derine aşındırmak yerine yana doğru genişletir ve kıvrımlar oluşturur. Bu ifade kesinlikle doğrudur.
-
C) Hidroelektrik potansiyeli yüksektir: Hidroelektrik enerji üretimi, akarsuyun akış hızı ve özellikle de eğimi ile doğrudan ilişkilidir. Eğimin fazla olduğu, suyun yüksekten düştüğü yerlerde hidroelektrik potansiyeli yüksek olur. Ancak, menderesler oluşturan bir akarsu eğimin az olduğu bir arazide aktığı için, suyun düşüş gücü ve dolayısıyla hidroelektrik potansiyeli düşüktür. Bu nedenle, bu ifade yapılamayacak bir yorumdur.
-
D) Taşıdığı alüvyonları yatağı içinde biriktirmektedir: Menderesli akarsular, eğimin azalmasıyla birlikte taşıma güçleri azaldığı için, taşıdıkları alüvyonları yataklarının iç kısımlarında (iç bükey kıyılarda) ve taşkın ovalarında biriktirirler. Mendereslerin oluşumu ve gelişimi de bu biriktirme süreçleriyle yakından ilişkilidir. Bu ifade de doğru bir yorumdur.
Sonuç olarak, akarsuyun çok sayıda S ve U şeklinde kıvrımlar yapması (menderesler oluşturması), eğimin az olduğunu gösterir. Eğimin az olduğu bir akarsuyun hidroelektrik potansiyeli yüksek olamaz.
Cevap C seçeneğidir.
