Bir düşünür, "Aynı koşullar altında aynı nedenler aynı sonuçları doğurur" ilkesini temel alarak evrenin öngörülebilir olduğunu savunmaktadır.
Bu düşünürün temel dayanağı aşağıdaki akıl ilkelerinden hangisidir?
A) Özdeşlik ilkesi
B) Yeter neden ilkesi
C) Çelişmezlik ilkesi
D) Üçüncü halin imkansızlığı ilkesi
Sevgili öğrenciler, bu soru, felsefenin temel akıl ilkelerinden hangisinin, evrenin öngörülebilirliğini savunan bir düşünürün dayanağı olduğunu anlamamızı istiyor. Düşünürün ifadesi, "Aynı koşullar altında aynı nedenler aynı sonuçları doğurur" şeklindedir. Bu ifadeyi adım adım inceleyelim:
- Düşünürün İfadesini Anlayalım: "Aynı koşullar altında aynı nedenler aynı sonuçları doğurur" demek, evrende her olayın bir sebebi olduğunu ve bu sebeplerin belirli koşullar altında hep aynı sonuçları doğurduğunu savunmaktır. Bu, evrenin rastgele değil, belirli kurallar ve ilişkiler içinde işlediği, dolayısıyla geleceğin tahmin edilebilir olduğu anlamına gelir. Bu düşünce, evrendeki düzeni ve nedensellik ilişkisini vurgular.
- A) Özdeşlik ilkesi: Bu ilke, bir şeyin kendisiyle aynı olduğunu (A, A'dır) ifade eder. Örneğin, bir elma bir elmadır. Bu ilke, varlıkların kendi kimliklerini koruduğunu ve değişmediğini belirtir, ancak neden-sonuç ilişkisini veya öngörülebilirliği doğrudan açıklamaz.
- B) Yeter neden ilkesi: Bu ilke, her şeyin bir nedeni, bir gerekçesi olduğunu ifade eder. Hiçbir şey nedensiz değildir; her olayın veya her yargının bir dayanağı, bir açıklaması olmalıdır. Düşünürün ifadesi tam da bu ilkeye dayanır: Aynı nedenler (yeterli sebepler) aynı sonuçları doğurur. Bu ilke, nedensellik ve dolayısıyla evrenin öngörülebilirliği fikrinin temelini oluşturur. Eğer bir olayın yeterli bir nedeni varsa, o olay belirli koşullar altında gerçekleşecektir.
- C) Çelişmezlik ilkesi: Bu ilke, bir şeyin aynı anda hem kendisi hem de kendisi olmayanı olamayacağını (bir şey hem A hem de A olmayan olamaz) ifade eder. Örneğin, bir top aynı anda hem kırmızı hem de kırmızı olmayan olamaz. Bu ilke, mantıksal tutarlılığın temelidir ve düşüncenin çelişkiye düşmesini engeller, ancak neden-sonuç ilişkisini doğrudan açıklamaz.
- D) Üçüncü halin imkansızlığı ilkesi: Bu ilke, bir şeyin ya kendisi olduğunu ya da kendisi olmayanı olduğunu, üçüncü bir ihtimalin olmadığını (bir şey ya A'dır ya da A olmayan; üçüncü bir durum yoktur) ifade eder. Örneğin, bir sayı ya tektir ya çifttir, üçüncü bir hali yoktur. Bu ilke de mantıksal kesinlik ve ikili karşıtlıklar için önemlidir, ancak nedensellik ve öngörülebilirlik kavramlarıyla doğrudan ilgili değildir.
- Doğru Cevabı Belirleyelim: Düşünürün "Aynı koşullar altında aynı nedenler aynı sonuçları doğurur" ifadesi, her sonucun (olayın) belirli bir nedeni (yeterli bir sebebi) olduğunu ve bu nedenin tekrarlandığında aynı sonucu doğuracağını vurgular. Bu, evrenin nedensellik zincirleri içinde işlediği ve bu zincirler anlaşıldığında geleceğin tahmin edilebileceği anlamına gelir. Bu açıklama, doğrudan Yeter neden ilkesi ile örtüşmektedir. Çünkü bu ilke, her şeyin bir nedeni olması gerektiğini ve bu nedenlerin sonuçları belirlediğini söyler, bu da evrenin öngörülebilirliğini mümkün kılar.
Cevap B seçeneğidir.
