Tanzimat Edebiyatı AYT Test 1

1. Tanzimat Dönemi'nde "sanat toplum içindir" anlayışını benimseyen ve eserlerinde toplumsal konuları işleyen yazarlar, aşağıdaki edebi türlerin hangisinde daha çok eser vermişlerdir?

A) Mesnevi
B) Gazel
C) Tiyatro
D) Kaside

Sevgili öğrenciler, bu soruda Tanzimat Dönemi'nin önemli bir edebi anlayışını ve bu anlayışa uygun olarak tercih edilen edebi türü anlamamız isteniyor. Adım adım inceleyelim:

• Tanzimat Dönemi ve "Sanat Toplum İçindir" Anlayışı: Tanzimat Dönemi (1860-1896), Osmanlı İmparatorluğu'nda Batılılaşma hareketlerinin edebiyata yansıdığı bir dönemdir. Bu dönemde birçok yazar, Divan edebiyatının "sanat sanat içindir" anlayışından uzaklaşarak, sanatı toplumu eğitme, aydınlatma ve toplumsal sorunlara çözüm bulma aracı olarak görmüştür. Bu anlayışa "sanat toplum içindir" denir. Yazarlar, eserlerinde adalet, hürriyet, eşitlik, vatan sevgisi, yanlış Batılılaşma gibi konuları işlemeyi amaçlamışlardır.
• Toplumsal Mesajı Yayma Amacı: "Sanat toplum içindir" anlayışını benimseyen yazarlar, mesajlarını geniş kitlelere ulaştırmak ve halkı doğrudan etkilemek istemişlerdir. Bu nedenle, halkın anlayabileceği sade bir dil kullanmaya ve etkili türler seçmeye özen göstermişlerdir.
• Edebi Türlerin Değerlendirilmesi: Şimdi seçeneklerdeki edebi türleri bu anlayış çerçevesinde değerlendirelim:
  • A) Mesnevi: Divan edebiyatına ait, uzun hikayelerin anlatıldığı nazım şeklidir. Tanzimat'ta modern roman ve hikaye türleri geliştiği için popülerliğini yitirmiş, toplumsal mesajları doğrudan iletmek için tercih edilmemiştir.
  • B) Gazel: Divan edebiyatına ait, genellikle aşk, güzellik, şarap gibi bireysel konuları işleyen bir nazım şeklidir. Toplumsal konuları işlemek için uygun bir tür değildir.
  • C) Tiyatro: Tanzimat Dönemi'nde Batı'dan alınan ve büyük önem kazanan bir türdür. Tiyatro eserleri, sahnelenerek doğrudan halka ulaşabilme, görsel ve işitsel unsurlarla izleyiciyi etkileyebilme özelliğine sahiptir. Namık Kemal'in "Vatan Yahut Silistre" gibi oyunları, halkı vatan sevgisi ve hürriyet gibi konularda bilinçlendirmeyi amaçlamıştır. Bu nedenle, "sanat toplum içindir" anlayışına en uygun ve bu dönemde en çok eser verilen türlerden biri olmuştur.
  • D) Kaside: Divan edebiyatına ait, genellikle devlet büyüklerini övmek veya yermek amacıyla yazılan bir nazım şeklidir. Toplumsal sorunları geniş kitlelere ulaştırmak için tiyatro kadar etkili bir araç değildir.
• Sonuç: Tanzimat Dönemi'nde "sanat toplum içindir" anlayışını benimseyen ve toplumsal konuları işleyen yazarlar, halkı eğitme ve bilinçlendirme amacına en uygun edebi tür olan tiyatroya yönelmişlerdir. Tiyatro, hem sahnelenerek geniş kitlelere ulaşabilmesi hem de doğrudan mesaj verebilmesi açısından bu dönemin yazarları için ideal bir araç olmuştur.

Cevap C seçeneğidir.