Bir araştırmacı, İstanbul'un fethi hakkında yazılmış modern bir tarih kitabını kullanmaktadır. Yazar bu kitabı hazırlarken Osmanlı ve Bizans kroniklerinden alıntılar yapmıştır. Araştırmacının kullandığı bu kitap için ne söylenebilir?
A) Birinci elden kaynaktır çünkü yazarı zamanında yaşamıştır
B) İkinci elden kaynaktır çünkü olaydan sonra yazılmıştır
C) Görsel kaynaktır çünkü haritalar içermektedir
D) Sözlü kaynaktır çünkü kroniklerden alıntı yapılmıştır
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruyu doğru bir şekilde çözebilmek için öncelikle "birinci elden kaynak" ve "ikinci elden kaynak" kavramlarını iyi anlamamız gerekiyor. Hadi adım adım inceleyelim:
- Birinci Elden Kaynak (Ana Kaynak): Bir olayın yaşandığı döneme ait, olayı bizzat yaşayan, gören veya o dönemde oluşturulmuş orijinal belge, eser veya kanıtlardır. Örneğin, bir padişahın fermanı, bir savaşın görgü tanığı tarafından yazılmış mektup, o döneme ait bir günlük, arkeolojik buluntular veya kronikler (tarihi olayları zaman sırasına göre anlatan yazılı eserler) birinci elden kaynaklardır. Bunlar, olayın ilk elden bilgisini sunar.
- İkinci Elden Kaynak (Yardımcı Kaynak): Birinci elden kaynaklara dayanarak, olaydan çok sonra yazılmış, yorumlanmış, analiz edilmiş veya derlenmiş eserlerdir. Bu tür kaynaklar, birinci elden kaynaklardaki bilgileri kullanarak bir sentez yapar, yorumlar veya farklı bir bakış açısı sunar. Modern tarih kitapları, ansiklopediler, ders kitapları, biyografiler genellikle ikinci elden kaynaklardır.
Şimdi sorumuzdaki durumu inceleyelim:
- Araştırmacı, İstanbul'un fethi hakkında yazılmış modern bir tarih kitabını kullanmaktadır. "Modern" kelimesi burada çok önemli. Bu kitap, fethin yaşandığı 1453 yılından çok sonra yazılmıştır.
- Bu modern kitabın yazarı, kitabını hazırlarken Osmanlı ve Bizans kroniklerinden alıntılar yapmıştır. Kronikler, fethin yaşandığı döneme yakın veya o dönemde yazılmış eserler olduğu için kendileri "birinci elden kaynak"tır. Ancak araştırmacının kullandığı kitap, bu kroniklerin kendisi değil, bu kroniklerden yararlanılarak yazılmış "modern bir tarih kitabı"dır.
- Yani, modern tarih kitabı, birinci elden kaynakları (kronikleri) kullanarak oluşturulmuş, olaydan sonra yazılmış bir yorum ve derleme eseridir. Bu da onu "ikinci elden kaynak" yapar.
Şimdi seçenekleri değerlendirelim:
- A) Birinci elden kaynaktır çünkü yazarı zamanında yaşamıştır: Yanlış. Araştırmacının kullandığı kitabın yazarı modern bir yazardır, fethin yaşandığı dönemde yaşamamıştır. Kroniklerin yazarları o dönemde yaşamış olsa da, araştırmacının kullandığı kitap kroniklerin kendisi değildir.
- B) İkinci elden kaynaktır çünkü olaydan sonra yazılmıştır: Doğru. Modern bir tarih kitabı, fethin yaşandığı olaydan (1453) çok sonra yazılmıştır ve birinci elden kaynakları yorumlayarak bilgi sunar.
- C) Görsel kaynaktır çünkü haritalar içermektedir: Yanlış. Bir kitabın içinde harita olması onu görsel kaynak yapabilir ancak temel olarak birincil veya ikincil kaynak sınıflandırmasını değiştirmez. Kitabın kendisi metinsel bir kaynaktır.
- D) Sözlü kaynaktır çünkü kroniklerden alıntı yapılmıştır: Yanlış. Kronikler, yazılı belgelerdir. Sözlü kaynaklar, kulaktan kulağa aktarılan hikayeler, efsaneler veya sözlü anlatımlardır.
Bu durumda, araştırmacının kullandığı modern tarih kitabı, olaydan çok sonra yazıldığı ve birinci elden kaynakları yorumladığı için ikinci elden bir kaynaktır.
Cevap B seçeneğidir.
