Bir öğrenci "Kader, Allah'ın ezeli ilmiyle her şeyi bilip takdir etmesidir; kaza ise bu takdirin zamanı gelince gerçekleşmesidir." şeklinde tanım yapmıştır.
Bu tanıma göre aşağıdaki örneklerden hangisi doğrudur?
A) Bir insanın irade-i cüziyyesiyle iyilik yapması - Kaza
B) Bir tohumun çiçek açması - Kader
C) Bir ağacın kışın yapraklarını dökmesi - Kaza
D) Güneş'in her gün doğacağının önceden bilinmesi - Kader
Sevgili öğrenciler, bu soruyu doğru bir şekilde çözebilmek için öncelikle "kader" ve "kaza" kavramlarının tanımını çok iyi anlamamız gerekiyor. Soruda verilen tanım üzerinden ilerleyelim:
- Kader: Allah'ın ezeli ilmiyle her şeyi bilip takdir etmesidir. Yani, bir olayın, durumun veya varlığın nasıl, ne zaman ve hangi şartlarda olacağının Allah tarafından önceden belirlenmesi, planlanmasıdır. Bu, henüz gerçekleşmemiş olanın bilgisi ve planıdır.
- Kaza: Bu takdirin zamanı gelince gerçekleşmesidir. Yani, Allah'ın önceden takdir ettiği şeyin, belirlenen zamanda ve şekilde meydana gelmesi, fiiliyata dökülmesidir. Bu, planın hayata geçmesidir.
Şimdi seçenekleri bu tanımlara göre tek tek inceleyelim:
- A) Bir insanın irade-i cüziyyesiyle iyilik yapması - Kaza
- "Bir insanın irade-i cüziyyesiyle iyilik yapması" bir eylemdir, bir fiilin gerçekleşmesidir. Bu eylem, Allah'ın o kişinin iyilik yapacağını bilip takdir etmesinin (kader) bir sonucunda, zamanı gelince meydana gelmesidir. Dolayısıyla, bu bir "gerçekleşme" olduğu için "kaza" tanımına uyar. Bu eşleştirme doğrudur. Ancak soruda en doğru ve en açıklayıcı örneği bulmamız isteniyor.
- B) Bir tohumun çiçek açması - Kader
- "Bir tohumun çiçek açması" da bir olaydır, bir fiilin gerçekleşmesidir. Tohumun çiçek açma potansiyelinin ve zamanının Allah tarafından önceden bilinip takdir edilmesi kaderdir. Ancak tohumun fiilen çiçek açması, yani bu takdirin zamanı gelince meydana gelmesi "kaza"dır. Bu nedenle, "çiçek açması"nı "kader" ile eşleştirmek yanlıştır.
- C) Bir ağacın kışın yapraklarını dökmesi - Kaza
- "Bir ağacın kışın yapraklarını dökmesi" doğal bir olaydır, bir fiilin gerçekleşmesidir. Ağacın belirli mevsimlerde yaprak dökme özelliğinin ve zamanının Allah tarafından önceden bilinip takdir edilmesi kaderdir. Ancak ağacın fiilen yapraklarını dökmesi, yani bu takdirin zamanı gelince meydana gelmesi "kaza"dır. Bu eşleştirme de doğrudur.
- D) Güneş'in her gün doğacağının önceden bilinmesi - Kader
- "Güneş'in her gün doğacağının önceden bilinmesi" ifadesi, tam olarak "Allah'ın ezeli ilmiyle her şeyi bilip takdir etmesi" tanımına karşılık gelir. Burada bahsedilen, Güneş'in doğma eyleminin kendisi (ki bu kaza olurdu) değil, bu olayın *önceden bilinmesi* ve *takdir edilmesi*dir. Bu durum, kader kavramının özünü çok net bir şekilde yansıtmaktadır. Bu eşleştirme, kader tanımına birebir uyan en açıklayıcı örnektir.
A ve C seçenekleri de kendi içlerinde doğru eşleştirmeler olsa da, D seçeneği "kader" tanımının "önceden bilme ve takdir etme" yönünü doğrudan ve en net şekilde örneklemektedir. Soruda verilen tanımın ilk kısmı olan "Allah'ın ezeli ilmiyle her şeyi bilip takdir etmesidir" ifadesine en uygun örnek D seçeneğidir.
Cevap D seçeneğidir.
