Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, "Bütün kitaplığı düzenledim." cümlesindeki altı çizili "kitaplığı" kelimesinin kök ve eklerine doğru ayrılışını bulmamız isteniyor. Haydi, adım adım inceleyelim:
- Öncelikle, "kitaplığı" kelimesinin anlamlı en küçük parçası olan kökünü bulmalıyız. Kelimenin temel anlamı "kitap" ile ilgilidir. Dolayısıyla, kelimenin kökü kitap'tır. (Kitap: isim, okunan eser)
- Şimdi köke gelen eklere bakalım. "Kitap" kelimesi, "-lık" eki alarak "kitaplık" kelimesini oluşturmuştur. -lık eki, isimden isim yapım ekidir ve "kitapların bulunduğu yer" veya "kitapların tümü" anlamını katar. Yani, "kitap" + "-lık" = "kitaplık" (kitapların konulduğu raf veya bir araya getirilmiş kitapların tümü, kütüphane). Bu bir yapım ekidir, çünkü kelimenin anlamını ve türünü değiştirmiştir.
- Son olarak, "kitaplık" kelimesine gelen "-ı" ekine bakalım. Cümlede "Bütün kitaplığı düzenledim." ifadesinde, "kitaplık" kelimesi belirtme hâl eki olan -ı ekini almıştır. Bu ek, kelimeyi cümlenin belirtili nesnesi yapar. "Neyi düzenledim? Kitaplığı." Bu ek bir çekim ekidir, çünkü kelimenin anlamını değiştirmemiş, sadece cümledeki görevini belirlemiştir.
- Burada dikkat etmemiz gereken bir nokta da "kitaplık" kelimesinin sonundaki "k" harfinin, ünlüyle başlayan "-ı" eki geldiğinde "ğ" harfine dönüşmesidir (kitaplık + -ı = kitaplığı). Bu olaya ünsüz yumuşaması denir ve ekin kendisini değiştirmez, sadece ses olayından kaynaklanan bir değişimdir.
- Bu durumda, "kitaplığı" kelimesinin doğru ayrılışı şu şekildedir: Kitap (kök) - lık (yapım eki) - ı (çekim eki).
- Şimdi seçenekleri inceleyelim:
- A) Kitap-lık-ı: Bu ayrılış, bizim yaptığımız analizle tamamen örtüşmektedir. "Kitap" kök, "-lık" yapım eki, "-ı" çekim ekidir.
- B) Kitaplık-ı: Bu seçenekte "kitaplık" kelimesi kök olarak alınmıştır. Ancak "kitaplık" kelimesinin de bir kökü ve eki vardır ("kitap" + "-lık"). Soru, kelimenin kök ve eklerine ayrılışını istediği için en temel köke inilmelidir.
- C) Kitap-lı-kı: Bu seçenekte "-lık" eki yanlış bir şekilde "-lı" ve "-kı" olarak ayrılmıştır. Bu doğru değildir.
- D) Kita-p-lık-ı: Bu seçenekte "kitap" kökü yanlış bir şekilde "kita" ve "p" olarak ayrılmıştır. "Kitap" tek başına bir köktür.
Bu adımları takip ettiğimizde, doğru ayrılışın A seçeneğinde verildiğini açıkça görüyoruz.
Cevap A seçeneğidir.
