1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmak için noktalı virgül kullanılması gerekir?
A) Kitap okumayı sever, film izlemekten hoşlanırdı.
B) Ödevlerini bitirdi, odasını topladı, dışarı çıktı.
C) İstanbul'a gideceğiz, orada akrabalarımızı ziyaret edeceğiz.
D) Annem yemek yaptı, babam sofrayı kurdu; hep birlikte yedik.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, noktalı virgülün cümle içindeki özel bir kullanımını anlamamız isteniyor. Noktalı virgül, özellikle ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için kullanılır. Yani, eğer birbiri ardına gelen cümlelerden en az biri kendi içinde virgül içeriyorsa, bu cümleleri ayırmak için noktalı virgül kullanırız. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Kitap okumayı sever, film izlemekten hoşlanırdı.
- Bu cümlede iki ayrı yüklem ("sever", "hoşlanırdı") ve dolayısıyla iki ayrı cümle bulunmaktadır.
- Birinci cümle ("Kitap okumayı sever") kendi içinde virgül içermemektedir.
- İkinci cümle ("film izlemekten hoşlanırdı") kendi içinde virgül içermemektedir.
- Bu tür basit sıralı cümleleri ayırmak için virgül kullanılması doğrudur. Noktalı virgüle gerek yoktur.
- B) Ödevlerini bitirdi, odasını topladı, dışarı çıktı.
- Bu cümlede üç ayrı yüklem ("bitirdi", "topladı", "çıktı") ve dolayısıyla üç ayrı cümle bulunmaktadır.
- Bu cümlelerin hiçbiri kendi içinde virgül içermemektedir.
- Bu tür basit sıralı cümleleri ayırmak için virgül kullanılması doğrudur. Noktalı virgüle gerek yoktur.
- C) İstanbul'a gideceğiz, orada akrabalarımızı ziyaret edeceğiz.
- Bu cümlede iki ayrı yüklem ("gideceğiz", "ziyaret edeceğiz") ve dolayısıyla iki ayrı cümle bulunmaktadır.
- Birinci cümle ("İstanbul'a gideceğiz") kendi içinde virgül içermemektedir.
- İkinci cümle ("orada akrabalarımızı ziyaret edeceğiz") kendi içinde virgül içermemektedir.
- Bu tür basit sıralı cümleleri ayırmak için virgül kullanılması doğrudur. Noktalı virgüle gerek yoktur.
- D) Annem yemek yaptı, babam sofrayı kurdu; hep birlikte yedik.
- Bu cümleyi üç ana bölüme ayıralım: "Annem yemek yaptı", "babam sofrayı kurdu" ve "hep birlikte yedik".
- İlk iki cümle ("Annem yemek yaptı" ve "babam sofrayı kurdu") kendi aralarında virgülle ayrılmış bir sıralı cümle grubu oluşturmaktadır. Yani, bu grup kendi içinde virgül içermektedir.
- "Hep birlikte yedik" ise bu ilk gruptan sonra gelen bağımsız bir cümledir.
- Kurala göre, ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri (burada "Annem yemek yaptı, babam sofrayı kurdu" kısmı) diğer sıralı cümleden ("hep birlikte yedik") ayırmak için noktalı virgül kullanılması gerekir. İşte tam da bu nedenle, bu seçenekte noktalı virgülün kullanımı doğrudur ve kurala uymaktadır.
Bu açıklamalara göre, noktalı virgülün doğru kullanıldığı ve kurala uygun olan seçenek D'dir.
Cevap D seçeneğidir.
