Fiilde çatı tablosu Test 2

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil etken çatılıdır?

A) Kapı ardına kadar açıldı.
B) Çiçekler saksıya dikildi.
C) Kuşlar dallarda ötüşüyor.
D) Bütün işler bitirildi.

Bu soruda, fiil çatılarından etken çatılı fiili bulmamız isteniyor. Fiil çatısı, bir fiilin özne ile olan ilişkisini gösterir. Temel olarak iki ana çatı vardır: Etken ve Edilgen.

• Etken Çatı: Eylemi yapan öznenin belli olduğu fiillerdir. Özne, işi bizzat kendisi yapar. Fiil, edilgenlik eki olan -l veya -n eklerini almaz.
• Edilgen Çatı: Eylemi yapan öznenin belli olmadığı fiillerdir. Özne, yapılan işten etkilenen konumdadır. Fiil, mutlaka -l veya -n eklerinden birini alır.

Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:

• A) Kapı ardına kadar açıldı.

  Buradaki fiil "açıldı"dır. Fiil, -ıl ekini almıştır. Kapıyı kimin açtığı belli değildir. Kapı, başkası tarafından açılmıştır. Bu nedenle fiil edilgen çatılıdır.

• B) Çiçekler saksıya dikildi.

  Buradaki fiil "dikildi"dir. Fiil, -il ekini almıştır. Çiçekleri kimin diktiği belli değildir. Çiçekler, başkası tarafından dikilmiştir. Bu nedenle fiil edilgen çatılıdır.

• C) Kuşlar dallarda ötüşüyor.

  Buradaki fiil "ötüşüyor"dur. Fiil, -l veya -n edilgenlik eklerinden hiçbirini almamıştır. Ötüşme eylemini yapanlar "kuşlar"dır ve bu eylemi bizzat kendileri yapmaktadır. Bu nedenle fiil etken çatılıdır. (Aynı zamanda işteş çatılıdır, ancak etkenlik özelliği de taşır.)

• D) Bütün işler bitirildi.

  Buradaki fiil "bitirildi"dir. Fiil, -il ekini almıştır. İşleri kimin bitirdiği belli değildir. İşler, başkası tarafından bitirilmiştir. Bu nedenle fiil edilgen çatılıdır.

Yukarıdaki incelemeler sonucunda, eylemi yapan öznenin belli olduğu ve edilgenlik eki almayan fiilin C seçeneğinde olduğunu görüyoruz.

Cevap C seçeneğidir.