Soru:
Bir araştırmacı, öğrencilerin sınav başarısı üzerinde uyku düzeninin etkisini incelemek istemektedir. Bu amaçla, iki farklı liseden seçilen 100'er öğrenciye, bir ay boyunca her gece en az 8 saat uyumaları söyleniyor. Bir ayın sonunda bu öğrencilerin sınav notlarının, uyku düzeni değiştirilmeyen benzer bir gruba göre anlamlı derecede yüksek olduğu görülüyor.
Bu araştırmada bağımlı değişken aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Öğrencilerin yaşı
- B) Uyku düzeni değişikliği
- C) Sınav notları
- D) Kullanılan lise türü
- E) Araştırmanın bir ay sürmesi
Çözüm:
💡 Bu bir deneysel araştırma sorusudur. Bağımlı ve bağımsız değişkeni ayırt edebilmek için şu soruları sormalıyız: "Araştırmacı neyi değiştiriyor?" (bağımsız değişken) ve "Neyi ölçüyor?" (bağımlı değişken).
- ➡️ Birinci Adım: Bağımsız değişken, araştırmacının manipüle ettiği, deney gruplarına farklı uyguladığı değişkendir. Burada araştırmacı, bir grubun uyku düzenini değiştirirken diğer gruba müdahale etmemiştir. Dolayısıyla bağımsız değişken "uyku düzeni değişikliği"dir (B şıkkı).
- ➡️ İkinci Adım: Bağımlı değişken ise bağımsız değişkendeki bu farklılığın etkisini görmek için ölçülen sonuç değişkenidir. Araştırmacı, uyku düzeni değişikliğinin etkisini ölçmek için öğrencilerin sınav notlarını kaydetmiştir.
- ➡️ Üçüncü Adım: Diğer seçenekleri kontrol edelim. Öğrencilerin yaşı, lise türü ve araştırma süresi sabit tutulmaya çalışılan veya kontrol edilen değişkenler olabilir, ancak ölçülen sonuç değillerdir.
✅ Sonuç olarak, araştırmacının etkisini ölçtüğü, yani bağımlı değişken, C) Sınav notları'dır.
