Soru:
Osmanlı Devleti'nde $16$. yüzyılın sonlarından itibaren Anadolu'da yaygınlaşan Celali İsyanları'nın ortaya çıkışında birçok faktör etkili olmuştur.
Aşağıdakilerden hangisi, Celali İsyanları'nın başlıca nedenlerinden biri değildir?
A) Tımar sisteminin bozulması ve dirliklerin iltizama verilmesi
B) Kapıkulu askerlerinin sayısının artması ve maaşlarının zamanında ödenmemesi
C) Ekonomik sıkıntılar, enflasyon ve vergilerin artırılması
D) Uzun süren savaşların getirdiği yük ve asker kaçaklarının artması
E) Anadolu'da artan nüfusun toprağa yetersiz kalması ve işsizliğin yaygınlaşması
Doğru Cevap: B
✍️ Çözüm:Celali İsyanları, Osmanlı Devleti'nde $16$. yüzyılın sonlarında ve $17$. yüzyıl boyunca Anadolu'da çıkan büyük çaplı halk isyanlarıdır. Bu isyanların temelinde ekonomik ve sosyal nedenler yatmaktadır:
- Tımar sisteminin bozulması: Dirliklerin haksız yere iltizama verilmesi, sipahilerin gelirlerinin azalması ve dolayısıyla üretimde düşüş yaşanması.
- Ekonomik sıkıntılar: Paranın değer kaybetmesi (enflasyon), vergilerin artırılması ve ekonomik düzenin bozulması halkın geçim sıkıntısı çekmesine neden olmuştur.
- Uzun süren savaşlar: Özellikle Avusturya ve İran ile yapılan uzun savaşlar, devlete ağır yükler getirmiş, asker kaçaklarının ve işsiz kalan eski askerlerin (sekban, sarıca) sayısını artırmıştır. Bu kişiler isyanlara katılan önemli bir kitleyi oluşturmuştur.
- Nüfus artışı: Anadolu'da artan nüfusun mevcut toprağa yetersiz kalması, işsizliğin ve topraksız köylü sayısının artması sosyal gerilimi yükseltmiştir.
B seçeneğinde belirtilen "Kapıkulu askerlerinin sayısının artması ve maaşlarının zamanında ödenmemesi" ise genellikle İstanbul (Kapıkulu) İsyanları'nın temel nedenidir. Celali İsyanları daha çok Anadolu'daki köylüleri, işsiz kalan eski askerleri ve yerel güçleri kapsarken, Kapıkulu isyanları doğrudan merkez ordusu Yeniçerilerin çıkardığı isyanlardır. Bu nedenle, B seçeneği Celali İsyanları'nın başlıca nedenlerinden biri değildir.
