Soru:
Osmanlı Devleti'nde XVIII. yüzyılın sonlarından itibaren modernleşme çabaları hız kazanmıştır. Bu çabaların önemli bir ayağını, merkezi otoriteyi güçlendirme ve dış tehditlere karşı koyabilme amacı taşıyan askerî reformlar oluşturmuştur. III. Selim döneminde kurulan Nizam-ı Cedit ordusu, bu reformların ilk önemli adımlarından biridir.
Nizam-ı Cedit ordusunun kurulması ve faaliyetleri, Osmanlı toplumunda çeşitli tepkilere yol açmıştır. Aşağıdakilerden hangisi, Nizam-ı Cedit ordusuna karşı çıkan grupların temel argümanlarından biri değildir?
A) Ordunun masraflarının halktan alınan vergilerle karşılanması
B) Yeniçeri Ocağı'nın ayrıcalıklarının ve geleneksel yapısının bozulacağı endişesi
C) Avrupai tarzda eğitim ve teçhizatın İslami değerlere aykırı olduğu düşüncesi
D) Padişahın mutlak otoritesini sınırlayacak bir güç odağı olabileceği kaygısı
E) Ordunun kurulmasıyla birlikte mevcut askerî sınıfların işsiz kalacağı endişesi
Doğru Cevap: D
✍️ Çözüm:Nizam-ı Cedit ordusu, III. Selim tarafından merkezi otoriteyi güçlendirmek ve Yeniçeri Ocağı'nın bozulmuş yapısına alternatif oluşturmak amacıyla kurulmuştur. Bu orduya karşı çıkan başlıca gruplar Yeniçeriler, Ulema ve bazı ayanlardır.
Seçenekleri inceleyelim:
- A) Ordunun masraflarının halktan alınan vergilerle karşılanması: Nizam-ı Cedit ordusunun masrafları için İrad-ı Cedit hazinesi kurulmuş ve bu hazineye yeni vergiler aktarılmıştır. Bu durum, halk arasında ve vergi toplayan bazı kesimlerde tepkiye neden olmuştur. Dolayısıyla bu, karşı çıkan grupların bir argümanı olabilir.
- B) Yeniçeri Ocağı'nın ayrıcalıklarının ve geleneksel yapısının bozulacağı endişesi: Nizam-ı Cedit'in en büyük muhalifleri Yeniçerilerdi. Çünkü bu yeni ordu, onların yerine geçme potansiyeli taşıyor, ayrıcalıklarını ve işlevlerini tehdit ediyordu. Bu, temel bir argümandır.
- C) Avrupai tarzda eğitim ve teçhizatın İslami değerlere aykırı olduğu düşüncesi: Gelenekselci Ulema sınıfı, Avrupai tarzda yapılan yeniliklerin, özellikle askerî alandaki eğitim ve kıyafet düzenlemelerinin İslami geleneklere ve yaşam tarzına aykırı olduğunu iddia ederek reformlara karşı çıkmıştır. Bu da önemli bir argümandır.
- D) Padişahın mutlak otoritesini sınırlayacak bir güç odağı olabileceği kaygısı: Nizam-ı Cedit ordusu, bizzat padişahın emriyle kurulmuş ve doğrudan padişaha bağlı, modern, disiplinli bir güçtü. Amacı, padişahın otoritesini sınırlamak değil, tam tersine, otoritesini Yeniçerilere karşı güçlendirmekti. Dolayısıyla bu orduya karşı çıkanların böyle bir kaygısı olması, ordunun kuruluş amacına ters düşer. Tam aksine, muhalifler padişahın bu orduyla kendi otoritelerini artırmasından çekinmişlerdir.
- E) Ordunun kurulmasıyla birlikte mevcut askerî sınıfların işsiz kalacağı endişesi: Yeniçeriler ve diğer kapıkulu askerleri, yeni ve disiplinli bir ordunun kurulmasının kendi varlıklarını ve geçim kaynaklarını ortadan kaldıracağından endişe ediyorlardı. Bu da karşı çıkışların önemli bir nedenidir.
Bu durumda, Nizam-ı Cedit'in padişahın otoritesini sınırlayacağı kaygısı, bu orduya karşı çıkan grupların temel argümanlarından biri değildir. Aksine, padişahın otoritesini güçlendirme amacı taşıdığı için muhalifler bu durumdan rahatsız olmuşlardır.
