Soru:
18. yüzyılın sonlarından itibaren Osmanlı Devleti'nin dış politikada "denge stratejisi" uygulamasına yönelmesinde aşağıdaki gelişmelerden hangisi doğrudan etkili olmuştur?
A) Avrupa devletlerinin sanayi devrimini tamamlayarak askerî ve ekonomik üstünlük sağlaması.
B) Osmanlı Devleti'nin eski askerî ve ekonomik gücünü kaybederek Avrupa karşısında zayıf düşmesi.
C) Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilik akımının imparatorluk içindeki azınlıkları etkilemesi.
D) Kapitülasyonların yaygınlaşarak Osmanlı ekonomisini dışa bağımlı hale getirmesi.
E) Yeniçeri Ocağı'nın bozulması ve iç isyanların artış göstermesi.
Doğru Cevap: B
✍️ Çözüm:18. yüzyıl sonlarından itibaren Osmanlı Devleti, askerî ve ekonomik gücünü büyük ölçüde kaybetmiş, Avrupa devletleri karşısında eski üstünlüğünü yitirmiştir. Bu durum, Osmanlı'yı artık kendi gücüyle büyük devletlere karşı koyamayacak bir konuma getirmiştir. Denge stratejisi, tam da bu zayıflık döneminde, bir veya birden fazla güçlü devlete karşı diğer güçlü devletlerin desteğini alarak varlığını sürdürme politikasıdır. Osmanlı Devleti, kendi başına ayakta kalamayacağını anladığında, Avrupa devletlerini birbirine karşı kullanarak toprak bütünlüğünü koruma yoluna gitmiştir.
Diğer seçenekleri inceleyelim:
- A) Avrupa devletlerinin sanayi devrimini tamamlayarak askerî ve ekonomik üstünlük sağlaması: Bu durum, Osmanlı'nın zayıflığının bir nedenidir ancak Osmanlı'nın denge stratejisi benimsemesinin doğrudan bir nedeni değildir. Osmanlı'nın kendi gücünü kaybetmesi, bu stratejinin benimsenmesinin temelidir.
- C) Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilik akımının imparatorluk içindeki azınlıkları etkilemesi: Milliyetçilik akımı, Osmanlı'nın iç tehditlerinden biridir ve devletin bütünlüğünü tehdit etmiştir. Ancak denge stratejisi daha çok dış tehditlere karşı, devletlerarası ilişkilerde uygulanan bir politikadır. Milliyetçilik, denge stratejisinin uygulanma zeminini hazırlayan iç zayıflıklardan biridir, ancak stratejinin doğrudan nedeni değildir.
- D) Kapitülasyonların yaygınlaşarak Osmanlı ekonomisini dışa bağımlı hale getirmesi: Kapitülasyonlar, Osmanlı ekonomisini zayıflatan ve dışa bağımlı kılan önemli bir faktördür. Bu da Osmanlı'nın genel zayıflığına katkıda bulunur ancak denge stratejisinin doğrudan nedeni, askerî ve siyasî güç kaybıdır.
- E) Yeniçeri Ocağı'nın bozulması ve iç isyanların artış göstermesi: Yeniçeri Ocağı'nın bozulması ve iç isyanlar, merkezi otoritenin zayıflamasının ve Osmanlı'nın genel gücünü kaybetmesinin önemli iç nedenlerindendir. Bunlar, denge stratejisinin ortaya çıkışına zemin hazırlayan iç tehditler arasında yer alır, ancak doğrudan denge stratejisine yönelmenin nedeni, dış tehditler karşısındaki askerî ve siyasî yetersizliktir.
Bu bağlamda, Osmanlı Devleti'nin askerî ve ekonomik gücünü kaybetmesi ve Avrupa karşısında zayıf düşmesi, denge stratejisini benimsemesinin doğrudan ve temel nedenidir. Cevap B seçeneğidir.
