🧬 2026 TYT Kimya: Baskın ve Çekinik Gen Özellikleri Nelerdir?
Canlıların özelliklerini belirleyen genler, bazen farklı şekillerde karşımıza çıkarlar. İşte bu farklı şekiller, baskın ve çekinik gen kavramlarını ortaya çıkarır. Gelin, bu kavramları daha yakından inceleyelim.
🤔 Baskın Gen Nedir?
Baskın gen, bir özellik üzerinde etkisini her zaman gösteren gendir. Yani, bir bireyde baskın gen bulunuyorsa, o özelliğin o bireyde görülmesi kesindir.
- 💪 Tanım: Etkisini her zaman gösteren gen.
- 👁️ Örnek: Kahverengi göz rengi geni, mavi göz rengi genine baskındır. Eğer bir bireyde kahverengi göz rengi geni varsa, gözleri kahverengi olur.
- ✍️ Gösterimi: Genellikle büyük harfle gösterilir (örneğin, "K" kahverengi göz rengi için).
🥺 Çekinik Gen Nedir?
Çekinik gen, etkisini sadece homozigot durumda (yani, aynı çekinik genin iki kopyası bulunduğunda) gösteren gendir. Bir bireyde baskın gen varsa, çekinik genin etkisi maskelenir ve o özellik görülmez.
- 😔 Tanım: Etkisini sadece homozigot durumda gösteren gen.
- 🧿 Örnek: Mavi göz rengi geni, kahverengi göz rengi genine çekiniktir. Bir bireyin mavi gözlü olabilmesi için, her iki ebeveynden de mavi göz rengi genini alması gerekir.
- ✍️ Gösterimi: Genellikle küçük harfle gösterilir (örneğin, "k" mavi göz rengi için).
🤝 Genotip ve Fenotip İlişkisi
Genotip, bir bireyin genetik yapısını ifade eder. Yani, o bireyde bulunan genlerin toplamıdır. Fenotip ise, genotipin etkisiyle ortaya çıkan dış görünüş veya özelliklerdir.
- 🧬 Genotip: Bir bireyin sahip olduğu genlerin tamamı (örneğin, KK, Kk, kk).
- 👁️🗨️ Fenotip: Genotipin etkisiyle ortaya çıkan özellikler (örneğin, kahverengi gözlü olmak, mavi gözlü olmak).
🧮 Örnek Soru ve Çözümü
Bir bitkide uzun boyluluk geni (U), kısa boyluluk genine (u) baskındır. Heterozigot (Uu) genotipe sahip iki bitki çaprazlanırsa, oluşacak yavruların fenotip oranları nasıl olur?
Çözüm:
Çaprazlama şu şekilde yapılır:
Uu x Uu
Oluşabilecek genotipler: UU, Uu, Uu, uu
- 🌱 UU: Uzun boylu
- 🌱 Uu: Uzun boylu
- 🌱 uu: Kısa boylu
Fenotip oranı: 3 uzun boylu : 1 kısa boylu
💡 Unutmayın!
Baskın ve çekinik genler, genetik özelliklerin nasıl aktarıldığını anlamamıza yardımcı olur. Bu kavramları iyi öğrenerek, genetikle ilgili soruları kolaylıkla çözebilirsiniz. Başarılar!
