🧠 Klasik Koşullanma Nedir? (Pavlov'un Köpekleri)
Klasik koşullanma, öğrenmenin en temel biçimlerinden biridir. Rus fizyolog Ivan Pavlov tarafından keşfedilmiştir. Pavlov, köpeklerin sindirim sistemini incelerken ilginç bir şey fark etti: Köpekler sadece yemek gördüklerinde değil, yemeği getiren kişiyi gördüklerinde de salya salgılıyorlardı!
🐶 Pavlov'un Deneyi Nasıl Yapıldı?
- 🍖 Başlangıç: Pavlov, köpeklere et verdiğinde köpeklerin salya salgıladığını gözlemledi. Et, burada doğal bir uyarıcıydı ve salya salgılama ise doğal bir tepkiydi.
- 🔔 Koşullama Öncesi: Pavlov, zil çaldığında köpeklerin herhangi bir tepki vermediğini gördü. Zil, başlangıçta nötr bir uyarıcıydı.
- 🔔🍖 Koşullama Süreci: Pavlov, zili çaldıktan hemen sonra köpeklere et verdi. Bu işlemi defalarca tekrarladı.
- 🔔 Koşullama Sonrası: Bir süre sonra, Pavlov sadece zili çaldığında bile köpeklerin salya salgıladığını fark etti. Zil, artık koşullu bir uyarıcı olmuştu ve salya salgılama ise koşullu bir tepkiydi.
🔑 Temel Kavramlar
- 🍖 Koşulsuz Uyarıcı (KU): Doğuştan gelen, otomatik tepkiyi tetikleyen uyarıcıdır. (Örnek: Et)
- 💧 Koşulsuz Tepki (KT): Koşulsuz uyarıcıya verilen doğal tepkidir. (Örnek: Salya salgılama)
- 🔔 Koşullu Uyarıcı (KU): Başlangıçta nötr olan, ancak koşullanma sürecinden sonra tepkiyi tetikleyen uyarıcıdır. (Örnek: Zil)
- 💧 Koşullu Tepki (KT): Koşullu uyarıcıya verilen öğrenilmiş tepkidir. (Örnek: Zile salya salgılama)
❓ ÖSYM Ne Sordu?
ÖSYM, klasik koşullanma ile ilgili sorularda genellikle aşağıdaki konuları vurgular:
- 🍎 Temel Kavramlar: Koşulsuz uyarıcı, koşulsuz tepki, koşullu uyarıcı ve koşullu tepki arasındaki farkları anlamak önemlidir.
- 📝 Günlük Hayattan Örnekler: Klasik koşullanmanın günlük hayattaki örneklerini (örneğin, bir yemeğin kokusuyla çocukluk anılarını hatırlamak) bilmek faydalıdır.
- 🧪 Deney Tasarımları: Pavlov'un deneyinin temel prensiplerini ve farklı varyasyonlarını anlamak önemlidir.
📝 Örnek Soru Tipi
Soru: Bir çocuk, daha önce hiç karşılaşmadığı bir doktordan iğne yediği için korkmaya başlar. Daha sonra, çocuk sadece doktor önlüğünü gördüğünde bile ağlamaya başlar. Bu durumda, doktor önlüğü hangi kavramla açıklanır?
A) Koşulsuz Uyarıcı
B) Koşullu Uyarıcı
C) Koşulsuz Tepki
D) Koşullu Tepki
E) Nötr Uyarıcı
Çözüm: Doğru cevap B) Koşullu Uyarıcı'dır. Çünkü doktor önlüğü başlangıçta nötr bir uyarıcıyken, iğne ile ilişkilendirildikten sonra çocukta korku tepkisini tetiklemeye başlamıştır.
💡 İpuçları
- 📚 Bol Bol Tekrar: Temel kavramları ve tanımları tekrar tekrar gözden geçirin.
- ❓ Soru Çözümü: Farklı soru tiplerini çözerek konuyu pekiştirin.
- 🔗 Günlük Hayatla İlişkilendirme: Klasik koşullanmanın günlük hayattaki örneklerini düşünerek konuyu daha iyi anlamaya çalışın.
