📚 Yasama Dokunulmazlığı Nedir?
Yasama dokunulmazlığı, milletvekillerinin görevlerini serbestçe ve baskı altında kalmadan yerine getirebilmeleri için Anayasa ile güvence altına alınmış bir haktır. Bu hak, milletvekillerini keyfi tutuklamalara, yargılamalara ve siyasi baskılara karşı korur.
- 🛡️ Amaç: Milletvekillerinin, TBMM'deki çalışmalarını özgürce yapabilmelerini sağlamak ve siyasi bağımsızlıklarını korumak.
- 📜 Kapsam: Dokunulmazlık, milletvekili seçildikten sonra başlar ve milletvekilliği sıfatı sona erdiğinde kalkar.
⚖️ Yasama Dokunulmazlığının Türleri
Yasama dokunulmazlığı iki ana başlık altında incelenir:
💭 1. Yasama Sorumsuzluğu (Kürsü Dokunulmazlığı)
Yasama sorumsuzluğu, milletvekillerinin Meclis'teki sözleri, düşünceleri ve oyları nedeniyle herhangi bir hukuki veya cezai sorumluluğunun olmamasıdır. Bu mutlak bir haktır ve milletvekilliği sona erse bile devam eder.
- 🗣️ Kapsam: Milletvekilinin Meclis çalışmaları sırasında söylediği sözler, yaptığı eleştiriler ve kullandığı oylar bu kapsamdadır.
- 🔒 Niteliği: Mutlak ve sürekli bir haktır. Yani, milletvekilliği sona erse dahi, Meclis'teki sözlerinden dolayı yargılanamaz.
- 🚨 İstisna: İç Tüzük'te belirtilen hallerde, Meclis Başkanı'nın uyarısıyla disiplin cezası uygulanabilir. Ancak bu ceza, hukuki veya cezai bir sorumluluk doğurmaz.
🚧 2. Yasama Bağışıklığı (Geçici Dokunulmazlık)
Yasama bağışıklığı, milletvekillerinin seçimden önce veya sonra işledikleri suçlar nedeniyle tutuklanamaması, sorgulanamaması ve yargılanamamasıdır. Bu hak, Meclis'in kararıyla kaldırılabilir.
- ⏳ Kapsam: Milletvekilinin seçimden önce veya sonra işlediği suçlar (ağır cezayı gerektiren suçüstü hali ve seçimden önce soruşturmasına başlanılmış olmak kaydıyla Anayasa'nın 14. maddesindeki durumlar hariç).
- 🚪 Kaldırılması: Yasama bağışıklığı, TBMM tarafından kaldırılabilir. Bir milletvekilinin dokunulmazlığının kaldırılması için, Meclis'te oylama yapılır ve basit çoğunlukla karar alınır.
- 🚨 İstisnalar:
- Ağır cezayı gerektiren suçüstü hali.
- Seçimden önce soruşturmasına başlanılmış olmak kaydıyla Anayasa'nın 14. maddesindeki durumlar (Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmaya yönelik eylemler, insan haklarına aykırı davranışlar vb.).
- ↩️ Sonuçları: Dokunulmazlığı kaldırılan milletvekili hakkında soruşturma ve yargılama yapılabilir. Milletvekilliği düşmez, ancak mahkumiyet halinde milletvekilliği sona erer.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
🤔 Yasama dokunulmazlığı neden var?
Yasama dokunulmazlığı, milletvekillerinin görevlerini özgürce yapabilmelerini, siyasi baskılardan korunmalarını ve TBMM'nin bağımsızlığını sağlamak amacıyla vardır.
🔑 Dokunulmazlık nasıl kaldırılır?
Yasama bağışıklığı, TBMM'de yapılan oylama sonucunda basit çoğunlukla kaldırılabilir.
🛑 Sorumsuzluk ve bağışıklık arasındaki fark nedir?
Sorumsuzluk (kürsü dokunulmazlığı) mutlak ve sürekli bir haktır, milletvekilinin Meclis'teki sözlerinden dolayı yargılanamaması anlamına gelir. Bağışıklık (geçici dokunulmazlık) ise, milletvekilinin suç işlemesi halinde tutuklanamaması, sorgulanamaması ve yargılanamamasıdır ve Meclis kararıyla kaldırılabilir.
