📝 Fiilimsiler (Eylemsiler) Nedir?
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerinden türeyen, ancak fiillerin tüm özelliklerini taşımayan sözcüklerdir. Yani, hem fiil hem de isim, sıfat veya zarf gibi davranabilirler. Üç ana türü vardır: isim-fiil (ad-eylem), sıfat-fiil (ortaç) ve zarf-fiil (ulaç).
🍎 Fiilimsilerin Özellikleri
- 📌 Fiil kök veya gövdelerinden türetilirler.
- 📌 Fiiller gibi olumsuzluk eki alabilirler (örneğin: gel-me-mek).
- 📌 Fiiller gibi fiilden türemiş olsalar da, cümle içinde isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılırlar.
- 📌 Fiiller gibi çekimlenemezler (şahıs eki alamazlar).
📚 İsim-Fiil (Ad-Eylem)
İsim-fiiller, fiil kök veya gövdelerine getirilen "-ma, -ış, -mak" ekleriyle türetilir ve cümlede isim gibi kullanılırlar.
- 🚶 -ma / -me: Okuma, yazma, gülme, ağlama.
- 📝 Örnek: "Okuma alışkanlığı kazanmak önemlidir." (Burada "okuma" kelimesi isim-fiildir ve isim görevinde kullanılmıştır.)
- 🏃 -ış / -iş / -uş / -üş: Geliş, gidiş, bakış, duruş.
- 📝 Örnek: "Onun gelişi hepimizi mutlu etti." (Burada "gelişi" kelimesi isim-fiildir ve isim görevinde kullanılmıştır.)
- ✍️ -mak / -mek: Koşmak, sevmek, gülmek, çalışmak.
- 📝 Örnek: "Yürümek sağlığa faydalıdır." (Burada "yürümek" kelimesi isim-fiildir ve isim görevinde kullanılmıştır.)
⚠️ Uyarı
"-ma / -me" eki, isim-fiil eki ile karıştırılmamalıdır. Eğer kelime bir işin yapılmaması anlamını taşıyorsa, fiil olumsuzluk ekidir.
- ❌ Örnek (Fiil Olumsuzluk): "Bana bağırma!" (Burada "bağırma" bir eylemin yapılmaması gerektiğini belirtir.)
- ✅ Örnek (İsim-Fiil): "Bağırması herkesi rahatsız etti." (Burada "bağırması" isim-fiildir.)
📖 Sıfat-Fiil (Ortaç)
Sıfat-fiiller, fiil kök veya gövdelerine getirilen "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleriyle türetilir ve cümlede sıfat gibi kullanılırlar.
- ✍️ -an / -en: Koşan çocuk, gülen gözler, akan su.
- 📝 Örnek: "Koşan atlar yoruldu." (Burada "koşan" kelimesi sıfat-fiildir ve "atlar" ismini nitelemektedir.)
- 🏠 -ası / -esi: Gelesi günler, görülesi yerler, öpülesi eller.
- 📝 Örnek: "Görülesi yerler çok." (Burada "görülesi" kelimesi sıfat-fiildir ve "yerler" ismini nitelemektedir.)
- 🚧 -mez: Tükenmez kalem, çözülmez sır, unutulmaz anılar.
- 📝 Örnek: "Tükenmez kalem aldım." (Burada "tükenmez" kelimesi sıfat-fiildir ve "kalem" ismini nitelemektedir.)
- 🚗 -ar / -er: Akar su, gezer adam, döner sandalye.
- 📝 Örnek: "Akar çeşmeden su içtik." (Burada "akar" kelimesi sıfat-fiildir ve "çeşmeden" kelimesini nitelemektedir.)
- 📚 -dik / -dık / -duk / -dük: Tanıdık yüzler, bildik konular, duyduk sesler.
- 📝 Örnek: "Bildiğimiz yoldan gittik." (Burada "bildiğimiz" kelimesi sıfat-fiildir ve "yoldan" kelimesini nitelemektedir.)
- 🚀 -ecek / -acak: Gelecek zaman, okunacak kitap, yapılacak işler.
- 📝 Örnek: "Gelecek günler güzel olacak." (Burada "gelecek" kelimesi sıfat-fiildir ve "günler" kelimesini nitelemektedir.)
- 😴 -miş / -mış / -muş / -müş: Geçmiş zaman, donmuş göl, kalmış miras.
- 📝 Örnek: "Donmuş gölde yürüdük." (Burada "donmuş" kelimesi sıfat-fiildir ve "gölde" kelimesini nitelemektedir.)
⚠️ Uyarı
"-ecek / -acak" ve "-miş / -mış" ekleri, sıfat-fiil eki ile karıştırılmamalıdır. Eğer kelime bir zaman anlamı taşıyorsa, fiil çekim ekidir (gelecek zaman veya geçmiş zaman).
- ❌ Örnek (Zaman Eki): "Yarın sinemaya gidecek." (Gelecek zaman)
- ✅ Örnek (Sıfat-Fiil): "Gidecek yerimiz yok." (Burada "gidecek" sıfat-fiildir ve "yerimiz" kelimesini nitelemektedir.)
💨 Zarf-Fiil (Ulaç)
Zarf-fiiller, fiil kök veya gövdelerine getirilen "-ken, -alı, -madan, -ınca, -ip, -arak, -dıkça, -e… -e, -r… -maz, -casına" ekleriyle türetilir ve cümlede zarf (belirteç) gibi kullanılırlar. Fiilin nasıl, ne zaman, neden yapıldığını belirtirler.
- ⏳ -ken: Gelirken, giderken, uyurken.
- 📝 Örnek: "Gelirken ekmek aldım." (Ne zaman ekmek aldım? Gelirken.)
- 🚶 -alı / -eli: Göreliden, gideli, duyalı.
- 📝 Örnek: "Seni göreli çok oldu." (Ne zamandır çok oldu? Göreli.)
- 🙅 -madan / -meden: Bakmadan, gitmeden, söylemeden.
- 📝 Örnek: "Bakmadan geçti." (Nasıl geçti? Bakmadan.)
- 🔔 -ınca / -ince / -unca / -ünce: Gelince, gidince, duyunca.
- 📝 Örnek: "Gelince haber ver." (Ne zaman haber ver? Gelince.)
- 🤝 -ip / -ıp / -up / -üp: Gülüp, koşup, bakıp.
- 📝 Örnek: "Gülüp geçti." (Nasıl geçti? Gülüp.)
- 🚀 -arak / -erek: Koşarak, gülerek, severek.
- 📝 Örnek: "Koşarak geldi." (Nasıl geldi? Koşarak.)
- 🔁 -dıkça / -dikçe / -dukça / -dükçe: Gittikçe, okudukça, güldükçe.
- 📝 Örnek: "Okudukça öğreniyorum." (Ne kadar öğreniyorum? Okudukça.)
- 💫 -e… -e: Güle güle, koşa koşa, ağlaya ağlaya.
- 📝 Örnek: "Güle güle gidin." (Nasıl gidin? Güle güle.)
- ⏰ -r… -maz: Gelir gelmez, gider gitmez, duyar duymaz.
- 📝 Örnek: "Gelir gelmez haber ver." (Ne zaman haber ver? Gelir gelmez.)
- 🎭 -casına / -cesine: Çocukçasına, delicesine, koşarcasına.
- 📝 Örnek: "Çocukçasına sevindi." (Nasıl sevindi? Çocukçasına.)
❓ MEB Tarzı Sorular
1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde isim-fiil kullanılmıştır?
* A) Akşam bize gelecek.
* B) Kitap okumak güzeldir.
* C) Hava çok soğuktu.
* D) Her gün spor yapar.
2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sıfat-fiil kullanılmıştır?
* A) Koşarak yanıma geldi.
* B) Gelecek hafta tatile gideceğiz.
* C) Dün sinemaya gittik.
* D) Sabah erkenden uyandım.
3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zarf-fiil kullanılmıştır?
* A) Eve gelince beni ara.
* B) Her zaman güler yüzlüdür.
* C) Okuldan sonra parka gittik.
* D) Kitap okumayı çok severim.
4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiilimsi _kullanılmamıştır_?
* A) Ağlayan çocuk annesine koştu.
* B) Eve gidince ders çalışacağım.
* C) Kitap okumak en büyük hobimdir.
* D) Bugün hava çok güzel.
5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde farklı türde bir fiilimsi kullanılmıştır?
* A) Koşarak yanıma geldi.
* B) Eve gelince beni ara.
* C) Gülü seven dikenine katlanır.
* D) Okunacak kitaplar aldım.
