Bir algoritmik doğal dil işleme sisteminin aşağıdaki adımları gerçekleştirdiği bilinmektedir:
1. Metni kelimelere ayırma
2. Her kelimenin kökünü bulma
3. Cümle yapısını analiz etme
4. Anlamsal ilişkileri çıkarma
Bu sistemin "Kedi, fareyi kovaladı" cümlesini işlerken hangi adımda "kovalamak" fiilinin "kedi" öznesi ve "fare" nesnesi ile ilişkisini belirlediği söylenebilir?
A) 1. adım
B) 2. adım
C) 3. adım
D) 4. adım
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, bir doğal dil işleme sisteminin bir cümleyi işlerken hangi aşamada kelimeler arasındaki anlam ilişkilerini kurduğunu anlamamız isteniyor. Hadi adımları tek tek inceleyelim:
- 1. Metni kelimelere ayırma (Tokenization): Bu adımda sistem, cümleyi en küçük anlamlı birimlerine, yani kelimelere (veya noktalama işaretlerine) ayırır. "Kedi, fareyi kovaladı" cümlesi bu adımda "Kedi", ",", "fareyi", "kovaladı" şeklinde parçalara ayrılır. Bu aşamada kelimelerin ne anlama geldiği veya birbirleriyle nasıl bir ilişkisi olduğu henüz bilinmez.
- 2. Her kelimenin kökünü bulma (Lemmatization/Stemming): Bu adımda sistem, kelimelerin çekimlenmiş hallerini (örneğin çoğul, geçmiş zaman, iyelik ekleri almış hallerini) temel veya kök hallerine indirger. "fareyi" kelimesi "fare"ye, "kovaladı" kelimesi "kovalamak" fiiline dönüştürülür. Bu da kelimelerin temel anlamlarını bulmaya yardımcı olur, ancak cümledeki rolleri veya ilişkileri hakkında bilgi vermez.
- 3. Cümle yapısını analiz etme (Syntactic Analysis/Parsing): Bu adımda sistem, cümlenin dilbilgisel yapısını inceler. Hangi kelimenin isim, hangisinin fiil, hangisinin sıfat olduğunu belirler (parçacık etiketleme - Part-of-Speech Tagging). Ayrıca, kelimelerin birbirleriyle olan dilbilgisel ilişkilerini (örneğin, özne, nesne, yüklem, zarf tümleci gibi) tespit eder. Bu adımda "Kedi"nin "kovalamak" fiilinin öznesi, "fareyi" kelimesinin ise "kovalamak" fiilinin nesnesi olduğu *dilbilgisel olarak* belirlenir. Yani, cümlenin iskeleti ve gramer kurallarına göre kimin neyle ilişkili olduğu ortaya konur. Ancak bu, eylemin anlamsal olarak kim tarafından yapıldığı veya kimin üzerinde gerçekleştiği gibi derin anlamları henüz tam olarak çıkarmaz.
- 4. Anlamsal ilişkileri çıkarma (Semantic Relation Extraction): Bu adım, 3. adımda belirlenen dilbilgisel yapıların ötesine geçerek, kelimeler ve fiiller arasındaki *anlamsal* bağları kurar. Yani, "kovalamak" fiilinin eylemini kimin gerçekleştirdiğini (kedi - eylemi yapan/agent) ve kimin üzerinde gerçekleştiğini (fare - eylemden etkilenen/patient) *anlamlandırır*. "Kedi"nin "kovalamak" eyleminin faili, "fare"nin ise bu eylemin hedefi olduğunu belirlemek, fiilin özne ve nesne ile olan *anlamsal* ilişkisini kurmaktır. Bu adım, "kim neyi kime yaptı?" sorusunun cevabını anlam düzeyinde verir.
Soru, "kovalamak" fiilinin "kedi" öznesi ve "fare" nesnesi ile ilişkisini belirlemekten bahsettiği için, bu sadece dilbilgisel bir özne-nesne tespiti değil, aynı zamanda bu rollerin eylemle olan *anlamsal* bağlantısının kurulması anlamına gelir. Bu da 4. adım olan anlamsal ilişkileri çıkarma aşamasında gerçekleşir.
Cevap D seçeneğidir.
