Hangi cümlede kullanılan söz öbeği kalıplaşmamıştır?
A) Bu işi yapmak için can atıyordu.
B) Gözümüz yolda kaldı.
C) Elindeki işi bitirmek için sabaha kadar çalıştı.
D) O olaydan sonra yüreği ağzına geldi.
Bu soruda, günlük hayatta sıkça kullandığımız söz öbeklerinin anlamlarını ve kalıplaşmış olup olmadıklarını inceleyeceğiz. Kalıplaşmış söz öbekleri, yani deyimler, kelimelerin gerçek anlamlarından uzaklaşarak yeni, mecazi bir anlam kazanmış ifadelerdir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Bu işi yapmak için can atıyordu. Buradaki söz öbeği "can atmak"tır. "Can atmak", bir şeyi çok istemek, hevesli olmak anlamına gelir. Kelimelerin tek tek anlamlarından (can: ruh, atmak: fırlatmak) farklı, mecazi bir anlam taşıdığı için kalıplaşmış bir deyimdir.
- B) Gözümüz yolda kaldı. Buradaki söz öbeği "gözü yolda kalmak"tır. "Gözü yolda kalmak", birini veya bir şeyi uzun süre beklemek, yolunu gözlemek anlamına gelir. Kelimelerin gerçek anlamlarından (göz, yol, kalmak) farklı, mecazi bir anlam taşıdığı için kalıplaşmış bir deyimdir.
- C) Elindeki işi bitirmek için sabaha kadar çalıştı. Buradaki ifade "sabaha kadar çalışmak"tır. Bu ifade, kelimelerin gerçek anlamlarıyla kullanılmıştır. Yani, bir kişinin işini bitirmek için sabah olana kadar fiziksel olarak çalıştığını anlatır. Burada herhangi bir mecazi anlam veya kalıplaşmış bir deyim söz konusu değildir. Kelimeler kendi gerçek anlamlarını korumaktadır.
- D) O olaydan sonra yüreği ağzına geldi. Buradaki söz öbeği "yüreği ağzına gelmek"tir. "Yüreği ağzına gelmek", çok korkmak, heyecanlanmak veya telaşlanmak anlamına gelir. Kelimelerin gerçek anlamlarından (yürek: kalp, ağız, gelmek) farklı, mecazi bir anlam taşıdığı için kalıplaşmış bir deyimdir.
Gördüğümüz gibi, A, B ve D seçeneklerindeki ifadeler kalıplaşmış deyimlerdir. Ancak C seçeneğindeki "sabaha kadar çalışmak" ifadesi, kelimelerin gerçek anlamlarıyla kullanılmış, kalıplaşmamış bir söz öbeğidir.
Cevap C seçeneğidir.
