Bir deneyde öğrenciler şeker (C₁₂H₂₂O₁₁) molekülünü ısıtarak ayrıştırıyorlar. Bu olayla ilgili;
I. Fiziksel bir değişim gerçekleşmiştir
II. Bileşik kendisini oluşturan elementlere ayrışmıştır
III. Kimyasal bir değişim meydana gelmiştir
yargılarından hangileri doğrudur?
Sevgili öğrenciler, bu soruda bir maddenin ısıtılarak ayrıştırılması olayını ve bu olayın hangi tür değişimlere örnek olduğunu inceleyeceğiz. Şekerin ısıtılmasıyla gerçekleşen olayları adım adım değerlendirelim:
Deneyin Anlamı: Şeker ($C_{12}H_{22}O_{11}$) molekülünü ısıtarak ayrıştırmak, şekerin kimyasal yapısını değiştirmek demektir. Şeker, ısı etkisiyle daha basit maddelere dönüşür.
I. Yargı: Fiziksel bir değişim gerçekleşmiştir.
Fiziksel değişimlerde maddenin kimliği değişmez, sadece hali veya görünümü değişir (örneğin, buzun erimesi, suyun buharlaşması). Şeker ısıtıldığında, başlangıçtaki beyaz, tatlı şekerden farklı olarak siyah bir katı (karbon) ve su buharı oluşur. Yeni maddeler oluştuğu için bu bir fiziksel değişim değildir. Bu nedenle I. yargı yanlıştır.
II. Yargı: Bileşik kendisini oluşturan elementlere ayrışmıştır.
Şeker ($C_{12}H_{22}O_{11}$) bir bileşiktir ve karbon (C), hidrojen (H) ve oksijen (O) elementlerinden oluşur. Şeker ısıtıldığında, aşağıdaki gibi bir tepkime gerçekleşir:
$C_{12}H_{22}O_{11}(k) \xrightarrow{ısı} 12C(k) + 11H_2O(g)$
Bu tepkimede, şeker molekülü ayrışarak elemental karbon (C) ve su ($H_2O$) oluşturur. Karbon, şekerin yapısında bulunan bir elementtir. Dolayısıyla, bileşik kendisini oluşturan elementlerden biri olan karbona ayrışmıştır. Hidrojen ve oksijen elementleri ise su molekülü ($H_2O$) şeklinde ayrılmıştır. Bu ayrışma, bileşiğin daha basit maddelere, yani elementlerinden birine ve daha basit bir bileşiğe dönüşmesi anlamına gelir. Bu nedenle II. yargı doğrudur.
III. Yargı: Kimyasal bir değişim meydana gelmiştir.
Kimyasal değişimlerde, maddelerin kimyasal yapısı değişir ve yeni maddeler oluşur. Şekerin ısıtılmasıyla oluşan karbon ve su, başlangıçtaki şekerden tamamen farklı kimyasal özelliklere sahip maddelerdir. Bu durum, maddenin kimliğinin değiştiğini ve yeni bağların oluşup eski bağların koptuğunu gösterir. Bu nedenle III. yargı doğrudur.
Sonuç olarak, II ve III numaralı yargılar doğrudur.
Cevap C seçeneğidir.
