7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "-miş" ekiyle türemiş sıfat-fiil, bir ismi niteleme görevinde kullanılmıştır?
A) Gelmiş geçmiş en iyi filmdi.
B) Olmuş armutları sepete koydu.
C) Pişmiş tavuğun suyunu içti.
D) Bitmiş işlere yeniden başladı.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, "-miş" ekiyle türemiş bir sıfat-fiilin, bir ismi niteleme görevinde kullanıldığı cümleyi bulmamız isteniyor. Öncelikle sıfat-fiilin ne olduğunu hatırlayalım:
- Sıfat-fiil (Ortaç): Fiillere getirilen belirli eklerle türeyen ve cümlede sıfat görevinde kullanılan sözcüklerdir. Yani bir ismi nitelerler. "-an/-en, -ası/-esi, -mez/-maz, -ar/-er, -dık/-dik, -acak/-ecek, -mış/-miş/-muş/-müş" ekleri sıfat-fiil ekleridir.
- Soru bizden özellikle "-miş" ekiyle türemiş bir sıfat-fiil bulmamızı istiyor. Bu sıfat-fiil, kendisinden sonra gelen bir ismi nitelemelidir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Gelmiş geçmiş en iyi filmdi.
- Burada "gelmiş" ve "geçmiş" sözcükleri "-miş" ekiyle türemiş sıfat-fiillerdir. Ancak "gelmiş geçmiş" ifadesi, "en iyi" sıfatını pekiştiren, "tüm zamanların" anlamında kalıplaşmış bir ikilemedir. Doğrudan bir ismi nitelemekten ziyade, "en iyi" ifadesini güçlendirme görevindedir. Bu nedenle aradığımız örnek değildir.
- B) Olmuş armutları sepete koydu.
- "Olmuş" sözcüğü, "olmak" fiiline "-muş" eki getirilerek türemiştir.
- "Armutları" ise isimdir.
- "Olmuş armutlar" ifadesinde "olmuş" sözcüğü, "armutların" nasıl olduğunu (olgunlaşmış, yenilecek duruma gelmiş) belirtmektedir. Yani "armut" ismini niteleme görevindedir. Burada "olmak" fiili, armutun doğal bir olgunlaşma sürecini ifade eder ve sıfat-fiil, ismin doğal bir özelliğini veya durumunu belirtir. Bu, aradığımız kullanıma tam olarak uymaktadır.
- C) Pişmiş tavuğun suyunu içti.
- "Pişmiş" sözcüğü, "pişmek" fiiline "-miş" eki getirilerek türemiştir.
- "Tavuğun" ise isimdir.
- "Pişmiş tavuk" ifadesinde "pişmiş" sözcüğü, "tavuğun" nasıl olduğunu (pişirilmiş, yenmeye hazır) belirtmektedir. Bu da bir sıfat-fiilin ismi nitelemesidir. Ancak "pişmek" fiili genellikle bir dış etken (birinin pişirmesi) sonucu oluşan bir durumu ifade eder.
- D) Bitmiş işlere yeniden başladı.
- "Bitmiş" sözcüğü, "bitmek" fiiline "-miş" eki getirilerek türemiştir.
- "İşlere" ise isimdir.
- "Bitmiş işler" ifadesinde "bitmiş" sözcüğü, "işlerin" nasıl olduğunu (tamamlanmış, sona ermiş) belirtmektedir. Bu da bir sıfat-fiilin ismi nitelemesidir. "Bitmek" fiili de genellikle bir dış etken (birinin bitirmesi) sonucu oluşan bir durumu ifade eder.
B, C ve D seçenekleri ilk bakışta benzer görünse de, sorunun en doğru cevabı B seçeneğidir. Çünkü "olmuş armut" ifadesindeki "olmuş" sıfat-fiili, armutun kendi doğal süreciyle ulaştığı bir durumu (olgunlaşma) ifade ederken, "pişmiş tavuk" ve "bitmiş iş" ifadelerindeki sıfat-fiiller genellikle bir dış etkenin (birinin pişirmesi, birinin bitirmesi) sonucunu belirtir. Bu soruda, sıfat-fiilin ismin kendi doğal durumunu veya sürecini nitelediği örnek daha uygun kabul edilir.
Cevap B seçeneğidir.
