7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "-dıkça" zarf-fiil eki farklı bir anlam ilişkisi kurmuştur?
A) Kitap okudukça bilgim artıyor.
B) Onu gördükçe mutlu oluyorum.
C) Yürüdükçe yoruluyordu.
D) Soruları çözdükçe konuyu daha iyi anlıyorum.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, Türkçe'deki önemli zarf-fiil eklerinden biri olan "-dıkça" ekinin cümlelerde kurduğu anlam ilişkilerini inceleyeceğiz. "-Dıkça" eki, genellikle bir eylemin sürekli tekrarlandığını, bir durumun devam ettiğini veya bir eylemle başka bir eylem arasında bir orantı, bir paralellik olduğunu ifade eder.
- Öncelikle "-dıkça" ekinin temel anlamlarını hatırlayalım:
- Tekrar/Süreklilik: Bir eylemin her yapılışında veya devam ettiği sürece başka bir eylemin de gerçekleştiğini belirtir. (Örnek: "Geldikçe haber veririm." - Her geldiğinde haber veririm.)
- Oran/Derece: Bir eylemin artışına veya azalışına paralel olarak başka bir eylemin de arttığını veya azaldığını belirtir. "Ne kadar ... o kadar ..." anlamı katar. (Örnek: "Okudukça öğrenirsin." - Ne kadar okursan, o kadar öğrenirsin.)
- Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim ve "-dıkça" ekinin hangi anlam ilişkisini kurduğunu bulalım:
- A) Kitap okudukça bilgim artıyor.
- Burada "okuma" eylemi ile "bilginin artması" arasında bir orantı ilişkisi vardır. Yani, "ne kadar çok kitap okursam, o kadar çok bilgim artar" anlamı taşır. Bu bir oran/derece ilişkisidir.
- B) Onu gördükçe mutlu oluyorum.
- Bu cümlede "görme" eylemi her gerçekleştiğinde "mutlu olma" eyleminin de gerçekleştiği ifade ediliyor. "Her ne zaman onu görsem, mutlu oluyorum" veya "onu gördüğüm zamanlarda mutlu oluyorum" anlamı vardır. Bu, bir tekrar veya süreklilik ilişkisidir.
- C) Yürüdükçe yoruluyordu.
- Burada "yürüme" eylemi ile "yorulma" eylemi arasında bir orantı ilişkisi vardır. Yani, "ne kadar çok yürürse, o kadar çok yoruluyordu" anlamı taşır. Bu da bir oran/derece ilişkisidir.
- D) Soruları çözdükçe konuyu daha iyi anlıyorum.
- Bu cümlede "soru çözme" eylemi ile "konuyu daha iyi anlama" eylemi arasında bir orantı ilişkisi vardır. Yani, "ne kadar çok soru çözersem, konuyu o kadar iyi anlarım" anlamı taşır. Bu da bir oran/derece ilişkisidir.
- Gördüğümüz gibi A, C ve D seçeneklerinde "-dıkça" eki bir orantı, bir paralellik (ne kadar... o kadar...) anlamı kurarken; B seçeneğinde bir eylemin her tekrarlandığında başka bir eylemin de gerçekleştiği (her ne zaman... o zaman...) anlamını kurmuştur. Bu yüzden B seçeneğindeki anlam ilişkisi diğerlerinden farklıdır.
Cevap B seçeneğidir.
