10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zarf-fiil eki almış sözcük, temel cümlenin yükleminin nasıl yapıldığını belirtmektedir?
A) Yağmur yağarken dışarı çıktı.
B) Gülerek sınıfa girdi.
C) Sen gelince parti başlayacak.
D) Bu kitabı okudukça hayran kalıyorum.
Sevgili öğrenciler, bu soruda zarf-fiillerin cümledeki görevlerinden birini, yani temel cümlenin yüklemini durum (nasıl) yönünden tamamlamasını bulmamız isteniyor. Zarf-fiiller, fiillere gelerek onları zarf görevine sokan eklerdir. Cümlede genellikle yüklemin zamanını, durumunu veya sebebini belirtirler.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Yağmur yağarken dışarı çıktı.
- Bu cümlede zarf-fiil eki almış sözcük "yağarken"dir (-ken eki).
- Temel cümlenin yüklemi "çıktı"dır.
- Yükleme "Nasıl çıktı?" diye sorduğumuzda "Yağmur yağarken" cevabını alırız. Ancak bu ifade, çıkma eyleminin nasıl yapıldığını değil, ne zaman yapıldığını (yağmur yağdığı sırada) belirtir. Dolayısıyla bu seçenek doğru değildir.
- B) Gülerek sınıfa girdi.
- Bu cümlede zarf-fiil eki almış sözcük "Gülerek"dir (-erek eki).
- Temel cümlenin yüklemi "girdi"dir.
- Yükleme "Nasıl girdi?" diye sorduğumuzda "Gülerek" cevabını alırız. Bu ifade, sınıfa girme eyleminin nasıl bir durumda (gülme eylemiyle birlikte) yapıldığını açıkça belirtmektedir. İşte aradığımız durum zarfı budur.
- C) Sen gelince parti başlayacak.
- Bu cümlede zarf-fiil eki almış sözcük "gelince"dir (-ince eki).
- Temel cümlenin yüklemi "başlayacak"tır.
- Yükleme "Nasıl başlayacak?" diye sorduğumuzda "Sen gelince" cevabını alırız. Ancak bu ifade, partinin başlama eyleminin nasıl yapıldığını değil, ne zaman (senin gelmenle birlikte) başlayacağını belirtir. Dolayısıyla bu seçenek de doğru değildir.
- D) Bu kitabı okudukça hayran kalıyorum.
- Bu cümlede zarf-fiil eki almış sözcük "okudukça"dır (-dıkça eki).
- Temel cümlenin yüklemi "hayran kalıyorum"dur.
- Yükleme "Nasıl hayran kalıyorum?" diye sorduğumuzda "Bu kitabı okudukça" cevabını alırız. Bu ifade, hayran kalma eyleminin nasıl yapıldığını değil, ne kadar süreyle veya hangi şartla (okuma eylemi devam ettikçe) gerçekleştiğini belirtir. Bu da bir durum zarfı değildir.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "Gülerek sınıfa girdi." cümlesindeki "Gülerek" sözcüğünün, "girdi" yükleminin nasıl yapıldığını belirttiğini görmekteyiz.
Cevap B seçeneğidir.
