9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem geçişsiz bir fiildir?
A) Müdür toplantıda önemli kararlar aldı.
B) Çocuk bütün pastayı tek başına yedi.
C) Yaşlı adam yavaş adımlarla yürüyordu.
D) Öğrenciler proje ödevlerini tamamladı.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda bizden, yüklemi geçişsiz bir fiil olan cümleyi bulmamız isteniyor. Öncelikle "geçişsiz fiil" ne demek, onu hatırlayalım:
- Geçişsiz Fiil: Nesne alamayan fiillere geçişsiz fiil denir. Yani, "neyi?" veya "kimi?" sorularına cevap vermezler. Bir fiilin geçişsiz olup olmadığını anlamak için fiilin önüne "onu" kelimesini getirmeyi deneyebiliriz. Eğer "onu" kelimesiyle anlamlı bir bütün oluşturmuyorsa, o fiil geçişsizdir.
- Geçişli Fiil: Nesne alabilen fiillere geçişli fiil denir. "Neyi?" veya "kimi?" sorularına cevap verirler. Fiilin önüne "onu" kelimesini getirdiğimizde anlamlı bir ifade oluşur.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Müdür toplantıda önemli kararlar aldı.
- Bu cümlenin yüklemi "aldı" fiilidir.
- "Neyi aldı?" diye sorduğumuzda "önemli kararlar" cevabını alırız. Yani fiil nesne almıştır.
- Fiilin önüne "onu" getirelim: "Onu aldı." Anlamlı oluyor. Bu nedenle "almak" fiili geçişli bir fiildir.
- B) Çocuk bütün pastayı tek başına yedi.
- Bu cümlenin yüklemi "yedi" fiilidir.
- "Neyi yedi?" diye sorduğumuzda "bütün pastayı" cevabını alırız. Fiil nesne almıştır.
- Fiilin önüne "onu" getirelim: "Onu yedi." Anlamlı oluyor. Bu nedenle "yemek" fiili geçişli bir fiildir.
- C) Yaşlı adam yavaş adımlarla yürüyordu.
- Bu cümlenin yüklemi "yürüyordu" fiilidir.
- "Neyi yürüyordu?" veya "Kimi yürüyordu?" diye sorduğumuzda herhangi bir cevap alamayız. Bu fiil nesne almamıştır.
- Fiilin önüne "onu" getirelim: "Onu yürüyordu." Anlamsız oluyor. Bu nedenle "yürümek" fiili geçişsiz bir fiildir.
- D) Öğrenciler proje ödevlerini tamamladı.
- Bu cümlenin yüklemi "tamamladı" fiilidir.
- "Neyi tamamladı?" diye sorduğumuzda "proje ödevlerini" cevabını alırız. Fiil nesne almıştır.
- Fiilin önüne "onu" getirelim: "Onu tamamladı." Anlamlı oluyor. Bu nedenle "tamamlamak" fiili geçişli bir fiildir.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "yürümek" fiilinin nesne alamadığını ve "onu" kelimesiyle kullanıldığında anlamsız olduğunu gördük. Bu da onun geçişsiz bir fiil olduğunu gösterir.
Cevap C seçeneğidir.
