2. "Bu proje için TÜBİTAK'dan destek almayı planlıyoruz."
Yukarıdaki cümlede kısaltmanın yazımı ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) Doğru yazılmıştır
B) Kesme işareti yanlış yerde kullanılmıştır
C) Kısaltmaya gelen ek yanlış ayrılmıştır
D) Kısaltmanın noktaları unutulmuştur
Öğrencilerim, bu soruda kısaltmaların yazımıyla ilgili önemli bir kuralı hatırlayacağız. Hadi adım adım inceleyelim:
- Kısaltmalar ve Ekler Kuralı: Türkçede büyük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen eklerde, kısaltmanın son harfinin okunuşu esas alınır. Eğer kısaltma bir kelime gibi okunuyorsa (akronim), ek, kısaltmanın son hecesinin okunuşuna göre getirilir.
- "TÜBİTAK" Kısaltmasının İncelenmesi: "TÜBİTAK" bir akronimdir ve bir kelime gibi okunur. Kısaltmanın son harfi "K"dir.
- Sert Ünsüz Benzeşmesi (Fıstıkçı Şahap Kuralı): Türkçede "f, s, t, k, ç, ş, h, p" sert ünsüzlerinden biriyle biten bir kelimeye (veya kısaltmaya) "c, d, g" ile başlayan bir ek geldiğinde, ekin başındaki "c, d, g" harfleri "ç, t, k"ye dönüşür. Bu kurala "sert ünsüz benzeşmesi" veya halk arasında bilinen adıyla "fıstıkçı şahap kuralı" denir.
- Cümledeki Hata: "TÜBİTAK'dan" ifadesinde, kısaltma "K" sert ünsüzüyle bitmektedir. Bu nedenle "-dan" eki yerine, sert ünsüz benzeşmesi kuralına göre "-tan" eki gelmelidir. Doğru yazım "TÜBİTAK'tan" olmalıdır.
- Seçeneklerin Değerlendirilmesi:
- A) Doğru yazılmıştır: Yanlıştır, çünkü "TÜBİTAK'dan" yerine "TÜBİTAK'tan" olmalıydı.
- B) Kesme işareti yanlış yerde kullanılmıştır: Kesme işareti, kısaltma ile eki ayırmak için doğru yerde kullanılmıştır. Bu bir hata değildir.
- C) Kısaltmaya gelen ek yanlış ayrılmıştır: Evet, kısaltmaya gelen "-dan" eki, sert ünsüz benzeşmesi kuralına uymadığı için yanlıştır. Doğrusu "-tan" olmalıdır. Bu seçenek, cümlede yapılan hatayı doğru bir şekilde ifade etmektedir.
- D) Kısaltmanın noktaları unutulmuştur: Büyük harflerle yapılan kısaltmalarda (T.C. ve T. gibi istisnalar hariç) nokta kullanılmaz. TÜBİTAK da bu kurala uyar, yani noktasız yazımı doğrudur. Bu bir hata değildir.
Bu durumda, kısaltmaya gelen ekin yanlış seçilmesi ve sert ünsüz benzeşmesi kuralına uyulmaması nedeniyle C seçeneği doğrudur.
Cevap C seçeneğidir.
