Bir bitki hücresinin aşırı su alarak patlaması (sitoliz) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Hücre hipotonik ortamda bulunurSevgili öğrenciler, bu soru bitki hücrelerinin su dengesi ve osmoz olayı ile ilgili temel bir konuyu ele alıyor. Bir bitki hücresinin aşırı su alarak patlaması (sitoliz) durumunda neler yaşandığını adım adım inceleyelim.
Öncelikle, osmoz kavramını hatırlayalım: Osmoz, suyun yarı geçirgen bir zar aracılığıyla, su potansiyelinin yüksek olduğu (yani çözünen madde yoğunluğunun az olduğu) ortamdan, su potansiyelinin düşük olduğu (yani çözünen madde yoğunluğunun fazla olduğu) ortama doğru hareketidir. Hücreler ve çevreleri arasındaki su alışverişi bu prensibe göre gerçekleşir.
Şimdi seçenekleri tek tek değerlendirelim:
Hipotonik ortam, hücrenin içindeki çözünen madde yoğunluğundan daha az çözünen madde yoğunluğuna sahip olan ortamdır. Böyle bir ortamda, su potansiyeli hücrenin dışarısında daha yüksek olduğu için, su osmoz yoluyla hücrenin içine doğru hareket eder. Bu durum, bitki hücresinin su almasına ve şişmesine neden olur. Dolayısıyla bu ifade doğrudur.
Hücre zarı, yapısı gereği esnek bir yapıdır. Aşırı su girişiyle birlikte hücre şişer ve hücre zarı gerilir. Bu gerilme, zarın esneklik sınırlarını zorlar. Zar, esnekliğini kaybetmekten ziyade, aşırı gerilme nedeniyle yırtılır veya patlar. Yani, esneklik özelliği devam eder ancak dayanıklılık sınırları aşıldığı için bütünlüğünü kaybeder. Bu ifade, olayın tam tanımı açısından yanıltıcı olabilir, ancak patlama anında zarın dayanıklılığı sona erer. Yine de, hücre zarının temel özelliği olan esneklik kaybolmaz, sadece aşırı gerilir. Bu ifade, C seçeneğine göre daha az kesinlikle yanlıştır.
Hücre içine su girdikçe, hücrenin içindeki çözünen madde konsantrasyonu azalır (seyrelir). Çözünen madde konsantrasyonu azaldıkça, hücrenin dışarıdan su çekme eğilimi de azalır. Osmotik basınç, bir çözeltinin su çekme kuvvetidir. Su girişiyle birlikte hücre içi çözünen madde yoğunluğu azaldığı için, hücre içi osmotik basınç azalır. Hücre şiştikçe, hücre duvarına uyguladığı basınç (turgor basıncı) artar, ancak osmotik basınç azalır. Bu nedenle bu ifade yanlıştır.
Yukarıda da belirttiğimiz gibi, suyun yarı geçirgen bir zar aracılığıyla yoğunluk farkına bağlı olarak hareketi osmoz olarak adlandırılır. Hücrenin aşırı su alması da tamamen osmoz prensibiyle gerçekleşir. Dolayısıyla bu ifade doğrudur.
Sonuç olarak, bir bitki hücresine aşırı su girdiğinde, hücre içi çözünen madde yoğunluğu azaldığı için hücre içi osmotik basınç azalır. Bu nedenle, "Hücre içi osmotik basınç artar" ifadesi yanlıştır.
Cevap C seçeneğidir.
