Hidrografya nedir (Sular coğrafyası) Test 2

Yer altı sularının kalker, jips, kaya tuzu gibi eriyebilen kayaçları çözerek oluşturduğu yer şekillerinin tümüne ne ad verilir?

A) Volkanik Şekiller
B) Buzul Şekilleri
C) Karstik Şekiller
D) Kıyı Şekilleri

Sevgili öğrenciler, bu soruda yer altı sularının belirli türdeki kayaçları çözerek oluşturduğu özel yer şekillerinin adını bulmamız isteniyor. Adım adım inceleyelim:

• Soruyu Anlayalım: Soru, yer altı sularının (yani toprağın altına sızan suların) kalker (kireç taşı), jips (alçı taşı) ve kaya tuzu gibi suda kolayca çözünebilen kayaçları eritmesi sonucunda ortaya çıkan yer şekillerini tanımlayan terimi soruyor. Bu süreç, kimyasal ayrışmanın özel bir türüdür ve jeomorfolojide önemli bir yer tutar.
• Çözüm Sürecini İnceleyelim: Yer altı suları, topraktan geçerken karbondioksit (CO2) ile birleşerek hafif asidik bir yapı kazanır. Bu asidik su, kalker gibi karbonatlı kayaçlarla veya jips ve kaya tuzu gibi evaporitlerle (buharlaşma sonucu oluşan kayaçlar) temas ettiğinde onları kimyasal olarak çözer. Bu çözünme sonucunda yer altında mağaralar, galeriler, sarkıtlar, dikitler oluşurken, yer üstünde ise dolin, uvala, polye gibi çukurluklar ve lapya gibi oluklu yüzeyler meydana gelir. Bu tür yer şekillerine özel bir isim verilir.
• Seçenekleri Değerlendirelim: Her bir seçeneği dikkatlice inceleyelim:

  A) Volkanik Şekiller: Bunlar, volkanik faaliyetler (magma ve lav çıkışı) sonucunda oluşan yer şekilleridir (örneğin, volkan konileri, kraterler, kalderalar). Yer altı sularının kayaçları çözmesiyle bir ilgisi yoktur.

  B) Buzul Şekilleri: Bunlar, buzulların aşındırma ve biriktirme faaliyetleri sonucunda oluşan yer şekilleridir (örneğin, sirkler, hörgüç kayalar, morenler). Yer altı sularının kayaçları çözmesiyle bir ilgisi yoktur.

  C) Karstik Şekiller: İşte doğru terim bu! "Karst" terimi, özellikle kalkerli arazilerde yer altı sularının kayaçları çözmesiyle oluşan yer şekillerini ifade eder. Bu şekillere mağaralar, sarkıtlar, dikitler, travertenler, dolinler, uvalalar, polyeler ve lapya gibi oluşumlar dahildir. Soru metnindeki tanıma tamamen uymaktadır.

  D) Kıyı Şekilleri: Bunlar, deniz ve okyanus kıyılarında dalga, akıntı ve gelgit gibi dış kuvvetlerin etkisiyle oluşan yer şekilleridir (örneğin, falezler, plajlar, tombolo). Yer altı sularının kayaçları çözmesiyle bir ilgisi yoktur.

• Sonuç: Yer altı sularının kalker, jips, kaya tuzu gibi eriyebilen kayaçları çözerek oluşturduğu yer şekillerinin tümüne Karstik Şekiller adı verilir.

Cevap C seçeneğidir.