"Sınav sonuçları dün açıklandı." cümlesiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Gerçek özne "sınav sonuçları"dır
B) Cümlede gizli özne vardır
C) Özne gerçek öznedir
D) İşi yapan belli değildir
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruyu doğru bir şekilde çözebilmek için öncelikle cümlenin yapısını ve fiilin çatısını (etken/edilgen) iyi anlamamız gerekiyor. Hadi adım adım inceleyelim:
- Cümleyi Anlayalım: "Sınav sonuçları dün açıklandı." cümlesinde bir eylem (açıklanma) ve bu eylemden etkilenen bir varlık ("sınav sonuçları") var.
- Fiilin Çatısını Belirleyelim:
- Fiilimiz "açıklandı". Bu fiilin kökü "açıklamak"tır.
- "Açıklamak" fiiline "-n-" eki gelerek "açıklanmak" olmuştur. Türkçede fiillere gelen "-n-" veya "-l-" ekleri, fiili genellikle edilgen (pasif) çatıya dönüştürür.
- Edilgen çatılı fiillerde, işi yapan (gerçek özne) belli değildir veya vurgulanmak istenmez. İşten etkilenen varlık, cümlenin sözde öznesi olur.
- Seçenekleri Değerlendirelim:
- A) Gerçek özne "sınav sonuçları"dır: "Sınav sonuçları" kendi kendini açıklayamaz. Onlar, açıklama eyleminden etkilenen varlıklardır. Bu nedenle "sınav sonuçları" gerçek özne değil, sözde öznedir. Dolayısıyla bu seçenek yanlıştır.
- B) Cümlede gizli özne vardır: Gizli özne, fiilin çekiminden anlaşılan (ben, sen, o, biz, siz, onlar gibi) ancak cümlede açıkça belirtilmeyen öznedir (Örnek: "Geldim." - Gizli özne "ben"). Bu cümlede "sınav sonuçları" açıkça belirtildiği için gizli özne yoktur. Dolayısıyla bu seçenek yanlıştır.
- C) Özne gerçek öznedir: Bu seçenek A seçeneğiyle aynı anlama gelir. "Sınav sonuçları" işi yapan değil, işten etkilenen olduğu için gerçek özne değildir. Dolayısıyla bu seçenek yanlıştır.
- D) İşi yapan belli değildir: "Açıklandı" fiili edilgen çatılı olduğu için, sınav sonuçlarını kimin açıkladığı (örneğin okul yönetimi, öğretmenler vb.) cümlede belirtilmemiştir ve bilinmemektedir. Edilgen çatının temel özelliklerinden biri de budur. Dolayısıyla bu seçenek doğrudur.
Cevap D seçeneğidir.
