🎓 Sıfatlar KPSS Test 2 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu "Sıfatlar KPSS Test 2" testinde karşılaşabileceğiniz temel sıfat konularını pekiştirmeniz için hazırlandı. Özellikle sıfatların yapısı, pekiştirilmesi, küçültülmesi ve adlaşma gibi önemli noktaları kapsıyor.
📌 Sıfatların Yapısı: Basit, Türemiş, Birleşik Sıfatlar
Sıfatlar, tıpkı isimler ve fiiller gibi yapılarına göre de farklılık gösterirler. Bir sıfatın hangi yapıya sahip olduğunu anlamak, kelime bilgisi ve dil bilgisi analiziniz için çok önemlidir.
- Basit Sıfat: Hiçbir yapım eki almamış ve başka bir kelimeyle birleşmemiş sıfatlardır. Kök halinde bulunurlar.
- Örnek: güzel çiçek, büyük ev, sarı araba.
- Türemiş Sıfat: İsim veya fiil kök ya da gövdelerine yapım eki (isimden isim yapım eki, fiilden isim yapım eki vb.) getirilerek oluşturulan sıfatlardır.
- Örnek: tuzlu yemek (tuz-dan tuzlu), korkunç olay (kork-maktan korkunç), kirli eller (kir-den kirli).
- Birleşik Sıfat: İki veya daha fazla kelimenin bir araya gelerek tek bir kavramı karşıladığı ve bir ismi nitelediği veya belirttiği sıfatlardır. Kendi içinde kurallı birleşik sıfat ve kaynaşmış birleşik sıfat olarak ikiye ayrılır.
- Örnek: açıkgöz çocuk, birkaç kişi, beştaş yüzük, mirasyedi adam.
💡 İpucu: Bir sıfatın türemiş olup olmadığını anlamak için kelimenin kökünü bulup aldığı ekin kelimenin anlamını veya türünü değiştirip değiştirmediğine bakın. Eğer değiştiriyorsa o ek yapım ekidir ve sıfat türemiştir.
📌 Sıfatlarda Pekiştirme
Bir sıfatın anlamını güçlendirmek, vurgulamak veya şiddetini artırmak için yapılan işlemdir. Pekiştirme, farklı yollarla sağlanabilir.
- Pekiştirme Ünsüzleri ile (m, p, r, s): Sıfatın ilk hecesi alınır, sonuna m, p, r, s ünsüzlerinden uygun olanı getirilir ve bu kısım orijinal sıfatın önüne eklenir.
- Örnek: bembeyaz kar, tertemiz oda, sapsarı saçlar, masmavi gökyüzü.
- İkilemelerle: Aynı kelimenin tekrar edilmesiyle veya yakın anlamlı kelimelerin bir araya gelmesiyle oluşan ikilemeler de sıfatları pekiştirebilir.
- Örnek: güzel güzel elbiseler, ufak tefek sorunlar, tatlı tatlı sohbet.
- "Mi" Soru Edatıyla: "Mi" edatı, soru anlamı dışında pekiştirme görevi de üstlenebilir.
- Örnek: güzel mi güzel bir ev, soğuk mu soğuk hava.
- Tekrarla: Sıfatın tekrarlanmasıyla da pekiştirme yapılabilir.
- Örnek: büyük büyük ağaçlar, yüksek yüksek binalar.
⚠️ Dikkat: Pekiştirilmiş kelime bir ismi niteliyorsa sıfattır. Ancak bir fiili niteliyorsa zarf olur (Örn: "tertemiz" oda - sıfat; "tertemiz" yıkadı - zarf).
📌 Sıfatlarda Küçültme
Sıfatın belirttiği özelliğin tam olmadığını, az olduğunu, tam o kıvamda olmadığını veya benzerlik taşıdığını ifade etmek için kullanılır. Genellikle eklerle yapılır.
- -cık / -cik / -cuk / -cük Ekleri: En yaygın küçültme ekidir.
- Örnek: küçücük ev, daracık yol, minnacık kedi.
- -ce / -ca Ekleri: "Benzerlik, gibi" anlamı katar.
- Örnek: büyükçe bir oda (büyüğe yakın), incecik bir ip.
- -msi / -msu / -msü Ekleri: "Andıran, gibi" anlamı katar.
- Örnek: ekşimsi bir tat, mavimsi bir renk.
- -mtırak Ekleri: "Benzerlik, yakınlık" anlamı katar.
- Örnek: yeşilimtırak elbise, sarımtırak ışık.
💡 İpucu: Küçültme ekleri alan kelimeler her zaman sıfat olmaz. Eğer bir ismi niteliyorlarsa sıfattırlar. Örneğin "küçücük" ev (sıfat), ama "küçücük" bir çocuk (isim) şeklinde de kullanılabilir.
📌 Adlaşmış Sıfat
Adlaşmış sıfat, bir sıfatın nitelediği ismin düşmesiyle, sıfatın tek başına o ismin yerini alarak ad (isim) gibi kullanılması durumudur.
- Normalde sıfatlar tek başına bir anlam ifade etmez, mutlaka bir ismi nitelemeleri gerekir. Ancak adlaşmış sıfatlarda bu isim düşer ve sıfat, ismin görevini üstlenir.
- Örnek: "Yaşlı insanlar" yerine "Yaşlılar" geldi. (Burada "yaşlılar" kelimesi, "yaşlı insanlar" anlamında kullanılmıştır ve artık bir isim gibi çekim eki alabilir.)
- Örnek: "Çalışkan öğrenci" yerine "Çalışkanlar" ödüllendirildi.
- Örnek: "Güzeller, sahneye çıktı." (Güzel kadınlar/kızlar anlamında.)
- Adlaşmış sıfatlar, isim gibi çoğul ekleri (-ler, -lar) veya hal ekleri (-i, -e, -de, -den) alabilirler.
⚠️ Dikkat: Bir kelimenin adlaşmış sıfat olup olmadığını anlamak için, o kelimenin önüne düşmüş bir isim getirip getiremediğinize bakın. Eğer anlamlı oluyorsa o kelime adlaşmış sıfattır.
