Kan, santrifüj cihazında hızla döndürüldüğünde kan hücreleri ile plazma birbirinden ayrılır.
Bu ayırma yöntemi temel olarak hangi fiziksel özelliğe dayanır?
Bu soruda, kanın santrifüj cihazında döndürülmesiyle kan hücreleri ve plazmanın nasıl ayrıldığını ve bu ayırma yönteminin temelinde yatan fiziksel özelliği inceliyoruz. Gelin, adım adım bu süreci anlayalım:
Santrifüj, bir maddeyi (bu durumda kanı) çok yüksek hızlarda döndüren bir laboratuvar cihazıdır. Bu hızlı dönüş, içindeki maddeler üzerinde merkezkaç kuvveti adı verilen bir kuvvetin oluşmasına neden olur.
Merkezkaç kuvveti, dönen bir sistemde cisimleri merkezden dışarı doğru iten hayali bir kuvvettir. Bu kuvvetin etkisiyle, karışım içindeki farklı yoğunluktaki (özkütledeki) maddeler farklı şekillerde hareket eder.
Kan, aslında farklı bileşenlerden oluşan bir karışımdır: kırmızı kan hücreleri, beyaz kan hücreleri, trombositler ve plazma. Bu bileşenlerin her birinin kendine özgü bir özkütlesi vardır.
Örneğin, kırmızı kan hücreleri, diğer bileşenlere göre daha yoğundur (daha büyük özkütleye sahiptir). Plazma ise kanın sıvı kısmıdır ve hücrelere göre daha az yoğundur (daha küçük özkütleye sahiptir).
Santrifüj cihazında kan hızla döndürüldüğünde, daha yoğun olan kan hücreleri (özellikle kırmızı kan hücreleri) merkezkaç kuvvetinin etkisiyle tüpün dibine doğru çöker. Daha az yoğun olan plazma ise üstte kalır ve böylece iki katman birbirinden ayrılmış olur. Bu katmanlaşma, bileşenlerin özkütle farkına dayanır.
Şimdi diğer seçenekleri neden elememiz gerektiğini inceleyelim:
B) Çözünürlük farkı: Bu yöntem, bir maddenin başka bir çözücüde ne kadar iyi çözündüğüne dayanır. Kanın ayrılması bir çözünme süreci değildir; fiziksel bir ayırmadır.
C) Mıknatıslanma farkı: Bu yöntem, maddelerin manyetik özelliklerine göre ayrılmasını sağlar. Kan bileşenleri manyetik değildir, bu yüzden bu yöntem uygulanamaz.
D) Kaynama noktası farkı: Bu yöntem (damıtma gibi), sıvı karışımları farklı kaynama noktalarına sahip olmaları durumunda ayırmak için kullanılır. Santrifüjleme ısıtma veya kaynatma içermez, tamamen mekanik bir ayırma yöntemidir.
Gördüğümüz gibi, santrifüjleme yöntemi, maddelerin farklı özkütlelerine sahip olmaları prensibine dayanır. Daha yoğun olan maddeler merkezkaç kuvvetiyle daha hızlı ve daha derine çökerken, daha az yoğun olanlar üstte kalır.
Cevap A seçeneğidir.
