7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde dönüşlü çatılı bir fiil kullanılmıştır?
A) Kuşlar dallarda ötüşüyor.
B) Ayşe süslenip dışarı çıktı.
C) Öğrenciler bahçede koşuştu.
D) Yaşlı adam yavaşça yürüdü.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, fiil çatılarından "dönüşlü çatı" konusunu anlamamız isteniyor. Dönüşlü çatılı fiiller, eylemi yapan öznenin, yaptığı eylemden yine kendisinin etkilendiği fiillerdir. Yani, özne hem işi yapan hem de işten etkilenendir. Bu tür fiiller genellikle fiil kök veya gövdelerine "-n" veya "-l" eklerinden birini alarak oluşur.
- Dönüşlü Çatılı Fiilin Özellikleri:
- Eylemi yapan (özne) ile eylemden etkilenen aynı kişidir.
- Fiil, "-n" veya "-l" çatı eklerinden birini alır.
- Özne gerçek öznedir.
- Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Kuşlar dallarda ötüşüyor.
- Buradaki fiil "ötüşüyor"dur. Fiilin kökü "ötmek"tir. "-üş" eki, eylemin birden fazla özne tarafından birlikte veya karşılıklı yapıldığını gösterir. Bu tür fiillere "işteş çatılı fiil" denir. Dolayısıyla bu cümle dönüşlü çatılı değildir.
- B) Ayşe süslenip dışarı çıktı.
- Buradaki fiil "süslenip" (süslenmek) fiilidir. Fiilin kökü "süslemek"tir. "Süslemek" fiiline "-len" (aslında -l + -n) eki gelerek "süslenmek" olmuştur. Ayşe, süsleme eylemini kendisi yapıyor ve bu eylemden yine kendisi etkileniyor (kendini süslüyor). Yani özne (Ayşe) hem işi yapan hem de işten etkilenendir. Bu, dönüşlü çatılı bir fiildir.
- C) Öğrenciler bahçede koşuştu.
- Buradaki fiil "koşuştu"dur. Fiilin kökü "koşmak"tır. "-uş" eki, eylemin birden fazla özne tarafından birlikte veya karşılıklı yapıldığını gösterir. Bu da "işteş çatılı fiil"dir. Dolayısıyla bu cümle dönüşlü çatılı değildir.
- D) Yaşlı adam yavaşça yürüdü.
- Buradaki fiil "yürüdü"dür. Fiilin kökü "yürümek"tir. Bu fiil, herhangi bir çatı eki (-n, -l, -ş) almamıştır ve eylemi yapan özne bellidir. Bu tür fiillere "etken çatılı fiil" denir. Dolayısıyla bu cümle dönüşlü çatılı değildir.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "Ayşe süslenip dışarı çıktı." cümlesindeki "süslenmek" fiilinin, eylemi yapan öznenin (Ayşe) eylemden yine kendisinin etkilendiği ve "-n" eki aldığı için dönüşlü çatılı bir fiil olduğu açıkça görülmektedir.
Cevap B seçeneğidir.
